5 Ağustos 2020 Çarşamba

Kagrai Antik Kenti? / ANTALYA / PİSİDİA / Akseki – Cevizli Mahallesi

Kagrai Kentinin Yeri: Antalya İli, Akseki İlçesinin Cevizli Beldesi(Mahallesi) kuzeyinde bulunan bir tepe üzerindeki kalıntılardır. Tepe üzerinde Sarı Şeyh Hüseyin Efendi türbesi bulunmaktadır.

Kagrai Kentinin Bulunduğu Cevizli Mahallesi

Kagrai Bilgileri:  Kentin adı Bilge Umar’ın Türkiye’deki Tarihsel Adlar kitabında Kagra, Kagras, Kağras ve nihayetinde Kagrai isimleriyle geçmektedir. Cevizle’de ele geçen yazıtlar ile yeri kesinleşmiştir. Cevizli Akseki merkezinin 31 km. kuzey-kuzeybatısında yer alır. Cevizli Türkleştikten sonra dahi uzun yıllar Kağras olarak anılmıştır. Kagrai Helen dilinde “Kagra halkı” anlamındadır.(1)

Kagrai Koruma Kurulu tarafından 2002 yılında 1. Derece Arkeolojik Sit alanı olarak tescillenmiştir. Bu alandaki buluntular bir antik yerleşimden ziyade, Roma döneminden kalma bir tapınak mezar olarak adlandırılmış olabilir. Bu yüzden kentin bu tepenin eteklerinde veya şimdinin Cevizli’sinde olabileceği düşünülebilir.(2)

Cevizli ve Kagrai hakkında wikipedia sitesinde ilginç bilgilerin bir kısmını olduğu gibi aktarıyorum. Yazarı ve kaynak belirtilmediği için sadece siteyi kaynak olarak belirteceğim.

        Cevizli’nin tarihi ile ilgili günümüze ulaşan en eski kaynaklar, şu anda “Kale” olarak isimlendirilen tepede bulunan M.S. 1. yüzyıla ait kalıntılar ve kitabelerdir. Cevizli’de, 1816’da Otto Von Richter, 1902’de W. M. Ramsay, 1921’de Henry Ardeme Ormerod, 1964-65-66’da George E. Bean ve T. Bruce Mitford tarafından arkeolojik saha çalışmalar yapıldığı bilinmektedir. Bunlara ek olarak 1933’te T. R. S. Broughton, 1980’de Ramsay MacMullen, 1996’da Riet Van Bremen tarafından bu kalıntıları ve antik şehri konu alan akademik yayınlar yapılmıştır. Bu eserlerde Cevizli’nin ismi, batı dillerindeki okunuşlarına göre Cagrai, Cragai, Ghyaras, Kagres, Karas ve Yaras şeklinde de ifade edilmiştir.

            Yapılan arkeolojik araştırmalar sonucunda, merkezi Selge’de bulunan Pisidia devletinin soylu bir ailesi bu bölgeye gelir ve yerleşir. Kagreus (Kαγρευς) olarak kitabelerde geçen bu ailenin en önemli ferdlerinden biri olan Kassia Mousaia, “kutsal tepe”ye bir Zeus Tapınağı inşa ettirmiştir. Kendisinden önce vefat eden kocası Hoplon ve oğlu Konis’in de birer heykelini tapınağa yerleştirir. Yakın komşuları olan Zomanalılar (Homonades), Roma İmparatorluğu’na karşı uzun süre direnmiş olsalar da, Pisidia’nın bir parçası olan Kagralılar (Kαγραi)’ın böyle bir direnişi görülmez. Belki de bu yüzden Kassia, Roma kadınları arasında ön plana çıkan bir isme dönüşür.(3)

Cevizli yerleşimi veya Kagrai Antik Kenti hakkındaki bir değerlendirme ise Prof. Dr. Havva İşkan Işık ve Prof. Dr. Nevzat Çelik hocalarımız tarafından Mozaik Dergisinde “Akseki Çevresi Arkeoloji ve Tarihi” isimli makalede yer almaktadır. Söz konusu bölümü aynen aktarıyorum:

            Cevizli yerleşiminin arkasında yükselen kayalık tepe antik yerleşimin bulunduğu yerdir. En önemli kalıntı, Kolağası Sarı Şeyh Hüseyin Efendi Türbesi’nin yanında oluşturulmuş kaya düzlüğü güçlü bir duvarla genişletilmiştir. Amacın, bu alanda yapı elemanları bulunan yapıya podyum oluşturmak olduğu anlaşılmaktadır. Dar bir alanda yayılmış mimari elemanların niteliği şaşırtıcıdır: Alınlık, sütun, postament, istiridye nişli kemer ve arşitrav bloklarının tamamı bezemelidir. Girlandlı postament ve arşitrav parçası üzerindeki yazıt okunabilir derecede sağlam korunmuştur. Bitkisel bezekler arasındaki portreyle bezenmiş alınlık monobloktur. Kalıntılar bir Roma tapınak - mezarını tamamlamaktadır. Cevizli Parkı’nda da bir korinth sütun başlığı, kasetli ve bezemeli bir tavan bloku ve başka mimari parçalar vardır. Bazı sütun parçaları da mezarlık duvarlarında tespit edilmiştir. Kale kayalıklarının dibindeki bir mağara ve önünün bilinmeyen bir işleve yönelik düzenlendiği kaya işçiliklerinden anlaşılmaktadır.(4)

            Son olarak Kagrai yerleşimi hakkında Prof. Dr. Mustafa Adak ve ekibinin hazırlamış olduğu “İlkçağ’da Akseki Bölgesi” isimli kitapçıktan Kagrai bilgilerini aynen aktarıyorum. Sanırım Kagrai hakkında şimdiye kadar yapılan en derli toplu açıklamalar bu bölümde yer almaktadır.  

            Akseki sınırları içerisinde kalan üçüncü büyük yerleşim Kagrai’dır. Yerleşim izlerini Cevizli Mahallesi’nin kuzeyinde yükselen üç tepe üzerinde görmek mümkündür. Burası Kotenna ve Tityassos ile karşılaştırıldığında daha mütevazı bir yerleşimdir. Yamaçta ana kayanın kullanıldığı yapılarla, yine ana kayaya açılmış basamaklar görülmektedir. Her üç tepe güneyde bir surla tahkim edilmiştir. Bu sura ait bir kule, ortadaki tepede Fatih Sultan Mehmet Han’ın Kolağası Sarı Şeyh Hüseyin Efendi Türbesi’nin yanında durmaktadır. Kulenin hemen arkasındaki düzlükte bulunan inşaat yazıtları ve heykel kaideleri burada vaktiyle bir Zeus Tapınağı’nın bulunduğunu belgelemektedir. Kagrai isminin de geçtiği bu yazıtların büyük kısmı kentin önde gelen ailelerinden Hermogenes soyuna mensup şahıslarla ilişkilidir. Kökenleri Selge kenti olmakla birlikte, bu şahıslar Kagrai’a göç ederek kendilerine burayı vatan edinmişlerdir. Yukarıda değinilen tapınak ise, fragman halinde ele geçmiş arşitrav yazıtında Zeus rahibesi olarak tanımlanan ve bu aileye gelin giden, ama ismi yazıtta maalesef korunmamış olan Musaios’un kızı bir hanım tarafından inşa edilmiştir. Bu aile fertlerine aşağıda daha detaylı değineceğiz.

            Kagrai’ın idari statüsü uzun süredir tartışma konusudur. 1964 yılında yerleşimi ziyaret eden İngiliz bilim insanları Bean ve Mitford buldukları yazıtlarda, Hermogenes soyu mensubu bazı kişilerin Selge yurttaşı olarak bu kent tarafından, ama Kagrai’da onurlandırılmış olmalarından hareketle Kagrai’ın Selge’ye bağlı olduğunu iddia etmişlerdir. Ancak başka yazıtlarda aynı aile fertleri bu sefer Kagrai sakini olarak onurlandırılmaktadır. Dahası onurlandırmayı yapan kurum Kagraidemos’u yani halk meclisidir. Ayrıca yerleşimde bulunan yazıtların hiçbirinde Kagrai için “polis (kent)” ifadesi kullanılmamıştır. Tüm bu veriler Kagrai’ın kendisinin bir kent olmadığı gibi hiçbir kentin himayesinde de bulunmadığını, aksine kendi kararlarını alabilme yetkisine sahip bağımsız bir kasaba (demos) olduğunu göstermektedir.(5)

            Kagrai Kasabası’nda karşımıza çıkan Hermogenes ve Rhodon Ailesi arkasında daha fazla belge bırakmıştır. Bazı aile fertlerinin Selge tarafından onurlandırılmaları ve bu kentin vatandaşı olarak tanımlanmaları, ailenin vaktiyle Selge’den Kagrai’a göç ettiğini akla getirmektedir. Söz konusu göç Selge’nin gerileme yaşadığı İ.S. 1. yy’da gerçekleşmiş olmalıdır. Zira sonraki nesil aile fertleri Kagrai kimliği ile tanıtılmaktadır.(5)

Kaynak: (1) Bilge Umar / Türkiye’de Tarihsel Adlar / İnkılâp Kitabevi / 1993 – (2) Antalya Valiliği Kültür Envanteri / 2005 (3)  https://tr.wikipedia.org/wiki/Cevizli,_Akseki Erişim Tarihi: 22.07.2020 (4) Prof. Dr. Havva İşkan – Prof. Dr. Nevzat Çevik / Akseki Çevresi Arkeoloji ve Tarihi / Çekül Sanatsal Mozaik Dergisi / 2000 (5)  Prof. Dr. Mustafa Adak, Yrd.Doç.Dr. Burak Takmer,  Yrd. Doç. Dr.Ebru Akdoğu Arca / İlkçağ’da Akseki Bölgesi 

Özel Teşekkür: Cevizli fotoğrafı için Ümit Durak'a teşekkür ederim.

Taylan Köken


Hiç yorum yok:

Yorum Gönderme