Arkeo Denemeler: Köprü

Köprü etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster

22 Kasım 2021 Pazartesi

Kösedere Köprüsü / ÇANAKKALE / TROAS / Ayvacık – Kösedere Köyü

Köprünün Yeri: Çanakkale İli, Ayvacık İlçesi, Kösedere Mahallesi (Köyü) köy meydanını Gülpınar yoluna doğru geçince mevcut yeni köprünün yanında kalmaktadır. Köye adını veren Köse Dereyi geçmek için inşa edilmiştir.

Eski Cami Musalla Taşı

Musalla Taşındaki Köprü Yazıtı

Köprü Bilgileri: Kösedere Köyünü ziyaret ettiğimiz zaman hamam ve camiyi dolaştıktan sonra, caminin bahçesinde bulunan bir yazıt ilgimi çekti. Fotoğraflarını aldım. Betondan bir musalla taşının ön yüzüne konan yazıtın köprü yazıtı olduğunu öğrendim… Kösedere köyü hakkında bilgi toplamaya çalışırken, 2018 yılında Çanakkale bölgesinde yapılan kültür envanteri çalışmalarında Sayın Prof. Dr. Zekiye Uysal hocamızın Kösedere Köyü Osmanlı Yapıları çalışmasına ulaştım. Bu çalışmada yazıt hakkında bilgilerin, yıkılıp sadece ayak kısımları kalan köprüye ait olduğunu öğrendim. Köprü ve yazıt ile ilgili bilgileri çalışmadan aynen aktarıyorum:

Kösedere köyünde iki yakayı birbirine bağlayan tarihî köprü yıkılmış olup, geriye sadece ayak kalıntısı ve kitabesi kalmıştır.

Köyün ortasından geçen Köse deresi üzerindeki mevcut köprü betonarme mimarisiyle yenidir. Buna karşılık, mevcut köprünün 15-20 metre doğusunda derenin kaynak tarafında, yayalara mahsus dar köprünün altındaki ayak kalıntıları tarihî köprüye aittir. Köprünün güney ayağının temel ve cephesinin bir kısmı kalmıştır. Derenin kuzey kenarındaki köprü ayağından sadece doğuya bakan sel yaranın (mahmuz) üst kısmı seçilebilmektedir. Gerisi toprak altında kalmıştır. Derenin genişliği, bazı yörelerde görüldüğü gibi tek gözlü bir köprüyle geçilmeye uygundur. Fakat aynı açıklığın küçük gözlü iki veya üç kemerle geçilmesi de mümkündür. Bu bakımdan derenin iki yanında kazı yapılmadan köprünün göz sayısı hakkında kesin bir şey söylemek olanaksızdır. Görülebilen kalıntı, köprünün kaba yontu taş kullanılarak yığma duvar tekniğinde inşa edildiğini göstermektedir.

Köprü yıkıldıktan sonra kitabesi alınarak, Kösedere Camii’nin önündeki musalla taşının kuzey cephesine yerleştirilmiştir. Mermer kitabe levhası 107 x 70 cm boyutlarındadır. Üst kenarının ortasında 14 cm yüksekliğinde alınlığı vardır.

Alınlığın ortasındaki oval kartuşun içine‚ Maşâallah ibaresi yazılıp iki yanındaki kartuşlara simetrik düzende ay-yıldız kompozisyonu yerleştirilmiştir. Kompozisyondaki yıldız motifinin sekiz kollu olduğu dikkati çeker.

Alınlığın altındaki asıl kitabe yüzeyi ince şeritlerle yan yana ikişer satırlık kartuşlar halinde yedişerden toplam ondört kartuşa bölünmüştür. Bunların içine işlenen ondört mısralık manzum kitâbe Türkçe olup, celî ta’lik hat ile yazılmıştır:

1- Asker-i hassada kol-yemîn İzzet Ağa

2- Kıldı ahd-i şeddî bu seyl-i hatırdan ta’yin

3- Eylemiş zâtını Hakk-ı hasîr ve müberrâta delîl

4- Sa’y ü efkârını âsâr-ı celîle ta’ayyîn

5- İşte ez-cümle bu cisr-i eser nevresim

6- Oldu şâyeste-i tersim ne eflâk ü zemîn

7- Sarf-ı nakdine hasir eyleyerek himmetini

8- İtdi bu tarz-ı bihîn üzre binâ cisr-i rasîn

9- Öyle bir cisr-i bihîn kavs-ı kuzah mertebe kim

10- Yaraşur resmini çarh-ı felek itse tahsîn

11- Mihr ü mâh-ı felek oldukça elhay-ı devvâr

12- Ola her pîşe-i endişesi hayrât-ı bihîn

13- Mihrî târîhini kavs-ı kuzaha nakş eyle

14- Tâk-ı eflâke münzâ oldu bu nev cisr-i metîn 1269

Kitâbeye göre orduya mensup bir kişi olan İzzet Ağa, bu sağlam köprünün projesini çizdirerek H. 1269 / M.1852-1853 tarihinde inşa ettirmiştir. Kitabenin yazıcısı (ketebesi) olan Mihrî’nin son iki satırda ebced hesabıyla da tarih düştüğü anlaşılmaktadır.

Kaynak: Prof. Dr. Zekiye Uysal, Çanakkale’nin Ayvacık İlçesi Kösedere Köyü’ndeki Osmanlı Yapıları, The Journal of Academic Social Science Studies, 2018, s.331-347.

Taylan Köken, Kasım 2021.

23 Temmuz 2020 Perşembe

Taşlıca Kalıntıları / ANTALYA / PİSİDİA / Akseki – Taşlıca Mahallesi

Taşlıca’nın Yeri: Antalya İli, Akseki İlçesinin Taşlıca Mahallesinde dağılmış kalıntılar ve bir Osmanlı Köprüsü mevcuttur.

Taşlıca Bilgileri: Eski adı Kilisali olan Taşlıca köyünüm adı kayıtlarda Murt köyü ile birlikte anılmaktadır. Taşlıca maa Murt, Murt dahil Taşlıca köyü anlamındadır. Murt bir zamanlar nahiye merkezi olmuştur. Taşlıca’nın kesin kurulu tarihi bilinmemesine rağmen Roma dönemine dek uzanan bir yerleşim yeri olduğu düşünülmektedir.(1)

Üçlü Kemer Köprü Bilgileri: Köprü Osmanlı dönemi yapısı olup, Taşlıca Köyü, Yeni Mahalle, Uludere üzerindedir. Kemerler kesme taştan, ayaklar ve gövdesi moloz taş ve kireç harç ile yapılmıştır. Genel olarak sağlamdır. Ancak doğu taraftaki kemerinin alt kısmından bazı kemer taşları düşmüştür. Yaklaşık 26 m. uzunluğunda, 4 m. genişliğinde, 5 m. yüksekliğindedir. Üç kemeri de sivri tipte yapılmıştır.(2)

Kaynak: (1) https://tr.wikipedia.org/wiki/Ta%C5%9Fl%C4%B1ca,_Akseki Erişim Tarihi: 22.07.2020 (2) Antalya Valiliği Kültür Envanteri / 2005

Taylan Köken

3 Şubat 2015 Salı

Yiğitli Kalıntıları / ANKARA / GALATİA / Çubuk –Yiğitli Köyü

Kalıntıların Yeri: Kalıntılar, Ankara İli, Çubuk İlçesi, Yiğitli Köyündedir.

Kervancı Köprüsü

Yiğitli ve Kalıntı Bilgileri: Yiğitli Köyü 1463 yılı öncesi iskân gören köylerimizdendir. Yiğitli Köyünün eski Aybek, İğbek, İybek ve Epik adıyla geçmektedir.

Köy mezarlığında antik dönem devşirme malzeme bulunmaktadır. Ayrıca Yiğitli Köyü ile Aşağıobruk Köyü arasında kalan ve köylülerin Kervancı Köprüsü olarak adlandırdığı tarihi su kemeri Koruma Kurulu kararıyla 2014 yılında 2.Derece Arkeolojik SİT Alanı olarak tescillenmiştir.

Kaynak: www.ankararehberi.com / www.korumakurullari.gov.tr

Taylan Köken

20 Aralık 2014 Cumartesi

Yahşihan Köyü Kalıntıları / ANKARA / GALATİA / Çamlıdere –Yahşihan Köyü

Kalıntıların Yeri: Kalıntılar, Ankara İli, Çamlıdere İlçesi, Yahşihan Köyü merkezindedir.

Yahşihan'dan Bayındır Barajı

Yahşihan Köyü ve Kalıntı Bilgileri: Yahşihan Köyü Osmanlı kayıtlarında 1522/1572 yıllarında Yabanabad Kazasına, 1840 yılı kayıtlarında ise Şorba’ya bağlı bir köydür. Yahşihan Köyünü Oğuzların 24 boyundan biri olan Avşar/Afşar Boyunun Yahşihanli/Yahşihanlu Kolu kurmuştur. Yahşihan “Armağanlar” adıyla da anılmaktadır.

Köy içinde Erken Bizans Dönemine tarihlenen mimari bloklar, çift sütun başlıkları bulunmaktadır. 1,5m boyunda sekizgen bir blok parçası dikkat çekicidir.

Yine Bayındır Barajının çekilmesiyle Kiliselik Mevkiinde friz blokları, sütun gövdeleri ve diğer devşirme malzemelerin köprü üzerinde kullanıldığı görülmüştür. Geç Antik Çağdan bu yana bu alanın iskân gördüğünün kanıtı olarak düşünülmüştür.

Kaynak: Levent Egemen Vardar –Galatia Bölgesi Kaleleri Yerleşmeleri Yüzey Araştırması Ankara İli, 2006 -25. Araştırma Sonuçları Toplantısı Cilt:3-2007 / www.tr.wikipedia.org / www.ankarasevdam.net

Taylan Köken

11 Kasım 2014 Salı

Hacılar Köprüsü / ANKARA / GALATİA / Beypazarı –Merkez

Köprünün Yeri: Hacılar Köprüsü, Ankara İli, Beypazarı İlçesi merkezinde, Beytepe Mahallesi Hacılar Köprüsü Sokaktadır.

Hacılar Köprüsü

Köprü Bilgileri: 14-15. yüzyılda inşa edilmiş Selçuklu mimari tarzında tek gözlü bir köprüdür. Yığma ve kesme taştan inşa edilen köprü, yer yer betonla sıvanarak orijinalliğini kaybetmiştir.
Yakın tarihli yenileme yapılmamış olan köprü Koruma Kurulu kararıyla 1976 yılında 1. Derece Anıt Eser olarak tescillenmiştir.

Kaynak: www.envanter.gov.tr

Taylan Köken

18 Ekim 2014 Cumartesi

Roma Köprüsü / ANKARA / GALATİA / Beypazarı –Harmancık Köyü

Köprünün Yeri: Köprü, Ankara İli, Beypazarı İlçesi, Harmancık Köyü yakınındadır.

Roma Köprüsü

Köprü Bilgileri: Kirmir Çayı üzerinde kurulmuş olan Roma Dönemi köprüsüdür. Köprü muhtemelen Justinianus (527-565) Döneminde yapılmıştır. Köprü Osmanlılar döneminde yenilenmesine rağmen yine de yıkılmıştır. Yıkılan köprü yanına günümüzde modern köprü yapılmıştır.

Kaynak: Mark Stallings - www.courses.washington.edu/tahirler

Taylan Köken

24 Ekim 2013 Perşembe

Efrenk Kalıntıları / KİLİKİA / MERSİN / Silifke –Sömek Köyü

Kalıntıların Yeri: Mersin İli, Silifke İlçesinin 40km uzağında kalan Sömek Köyünün 3km kuzeyindeki kalıntılardır.

Efrenk Uydu Görüntüsü

Efrenk Uydu Görüntü

Efrenk Adı ve Anlamı: Sömek Köyü Antik Dönemde Doğu Dağlık Kilikia olarak anılan bölgede yer alır. Efrenk, Mersin Toroslar İlçesine bağlı Arslanköy Beldesinin eski ismidir. Anlamı hakkında herhangi bir bilgiye ulaşamadık. Araştırılması gereken bir kelime olduğunu düşünüyoruz.

Roma Köprüsü

Efrenk Kalıntıları ve Yüzey Araştırmaları: Sayın Prof. Dr. K.Levent Zoroğlu 1987 yılında “Doğu Dağlık Kilikya Araştırması” kapsamında bu alanı dolaşmıştır. İzlenimlerini şöyle aktarmaktadır: Sömek’den bu alana kaplama taşları yer yer görülen Antik bir yolla ulaşılmaktadır. Antik yol Limonlu Çayı (Antik Lamas) çayında sona ermektedir. Çaya ulaşmadan önce Efrenk denilen yerde polygonal sur duvarları ile bir kale bölgeye hakim konumda inşa edilmiştir. Kale haricinde kaya mezarları ve bir kilise kalıntısı günümüze kadar gelmiştir. Bu kalenin batısında bir yamaç üzerinde asker kabartması yer alır. Bu kabartma literatüre Efrenk Kabartması olarak geçmiştir. Çaya varınca burada Karamanoğulları veya Erken Osmanlı Döneminden kalma bir köprü vardır.

Osmanlı Köprüsü

Sayın Prof. Dr. Mustafa H. Sayar tarafından “Kilikya Yüzey Araştırmaları 2003” kapsamında bölge ziyaret edilmiştir. Yapmış olduğu ilave tespitlere göre Efrenk Kabartmasının Yunanca yazıtlı bir kaya mezarı olduğunu söylemektedir. Ayrıca Limonlu çayı üzerindeki Osmanlı Köprüsünün birkaç yüz metre yukarısında günümüze ayakları ulaşmış, yıkık bir Roma Dönemi köprü kalıntılarını tespit etmiştir.

Sayın Prof. Dr. Mustafa H. Sayar tarafından “Kilikya Yüzey Araştırmaları 2004” kapsamında bölgeye tekrardan gelinmiş ve Limonlu Çayına inen antik yolun detaylı incelenmesi yapılmıştır. Efrenk Yerleşimi Helenistik ve Roma Döneminde iskân görmüştür.

Kaynak: Prof. Dr. K. Levent Zoroğlu – VI. Araştırma Sonuçları Toplantısı –Ankara -1988 / Prof. Dr. Mustafa H. Sayar -22. Araştırma Sonuçları Toplantısı Cilt:2 –Konya -2004 / Prof. Dr. Mustafa H. Sayar -23. Araştırma Sonuçları Toplantısı Cilt:1 –Antalya -2005 / www.mersinkulturturizm.gov.tr

Taylan Köken

9 Ekim 2013 Çarşamba

Kocaavşar Kalıntıları / BALIKESİR / MYSİA / Merkez İlçe-Kocaavşar Beldesi

Kocaavşar Kasabasının Yeri: Balıkesir İli Merkez İlçesi Balıkesir’in beldesi olan Kocaavşar’a Balıkesir-Edremit Karayolu üzerinde bulunan Gökçeyazı Köyü merkezinden sapılarak ulaşılır.

Kocaavşar Uydu Görüntüsü

Kocaavşar Kasabası

Kocaavşar Kasabası Adı ve Tarihi: Avşar Boyu Oğuzların bir boyudur ve Orta Asya’dan Anadolu’ya göçüp birçok köy kurmuşlardır. Anadolu üzerinde yayılım gösteren Avşarlar Balıkesir’e de gelmişler ve burada iskân etmişlerdir. Adının Avşar kısmını halkından, Koca kısmını ise yanından geçen Koca Çay’dan almaktadır.

Balıkesir merkezinde iki Avşar yerleşimi vardır. Bunlardan biri merkez ilçe sınırlarında bulunan Kocaavşar Kasabası ve Balya İlçesinde bulunan Çamavşar Köyüdür.

II. Selim Sultan Dönemine (1566-1574) ait, Boz-Ulus Tahrir Defterlerinde Müstakil Biga Sancağı Balya Kazasında iki Avşar yerleşimi vardır. 38 vergi nüfusuna sahip olanı Avşarkebir (Kocaavşar) ve 31 vergi nüfusuna Çamavşar Köyüdür. Bu kayıtlara göre Kocaavşar’a Avşarlılar en geç 16. yüzyılda gelmiş olmalılar. Tabii daha önce de gelmiş olabilir. Burası Avşarlar tarafından iskân edildikten sonra Çamavşar’lılar buradan ayrılarak kendi köylerini kurdukları üzerine rivayetler vardır. Çamavşar Köyünün başında bulunan “Çam” kullanımı ise ilginçtir. Alevi inancına sahip Avşar Boyları “Çınar”, Sünni inancına sahip Avşar Boyları ise “Çam” ağacını simge olarak kabullenmişlerdir.

Bölgeye gelen Avşar Boyu keçeden yapılmış 150 çadırla bölgeye yerleşmişlerdir. 1850 yıllarına kadar yaz mevsiminde köyün yakınındaki “Yalelen Yiri” denilen yaylaya çıkarlarmış. Köyün kurucuları Avşarlar olmasına rağmen köy zamanla başka yerlerden gelen nüfusla karışmıştır.

Kocaavşar uzun yıllar Balya’ya bağlıyken 1959 yılında merkeze bağlanmıştır.

Koca Çay Köprüsü Panorama

Kocaavşar Kalıntıları: Kocaavşar Kasabasında bulunan kalıntılar aşağıdaki başlıklar halinde toplanmaktadır.

i- Asar (Hisar) Bayırı:

Asar Mevkii, Kocaavşar ile Gömeniç Köyü arasındaki arazi üzerinde geniş bir alana yayılmış bina temellerinden oluşan kalıntılardır. Bu kalıntı alanı Gömeniç Kalesine kadar uzağından dolayı bu alana Hisar Bayırı da denmektedir. Kocaavşar’a uzaklığı yaklaşık 2km kadar kadardır. 19. yüzyılın ortalarında bölgede yabancı araştırmacılar kaçak kazılar yapmışlardır. Bu kazılar esnasında Kocaavşar Köyü yerlilerinden de yardım almışlardır. Bu bölgede detaylı bir kazı veya yüzey araştırması yapılmamıştır.

ii- Harabbağlar ve Köyyeribağları Mevkii:

Kocaavşar Kasabasının 1km kuzeyinde Kocaçay’ın kenarında Harabbağları ve Köyyeribağları denilen mevkilerde yerleşim yeri kalıntıları yüzeye yayılmış durumda gözükmektedir. Toprak yüzeyindeki çanak-çömlek ve seramik kırıntıları görülmektedir. Bölgedeki yakın mezarlıkta hem Müslüman, hem de Hıristiyan Mezarlığı bulunmaktadır. Harabbağları Mevkii kalıntıları Geç Bizans Döneminden kalmış olup, 1994 yılında 1.Derece Arkeolojik SİT Alanı olarak tescillenmiştir.

iii- Kilisegediği ve Çakıllı Mevkii:

Kocaavşar Kasabasının 1km doğusunda bulunan yıkıntılar bu mevkilerdedir. Burada bulunan bir yapının temelini Küçükavşar’lılar kilise yıkığı olduğunu belirtmişlerdir. Bu mevkilerde ele geçen iki granit lahit köye getirilmiş biri cami çeşmesine, diğeri ise Kocapınar mevkiinde su deposu olarak kullanılmıştır.

iv- Koca Köprü:

Kocaavşar Kasabasının kuzeydoğusunda Koca Çayın küçüldüğü bir alanda yaptırılmıştır. Koca Köprü Balya Kazasının Tımar Ağası Hacı Yakup Ağa tarafından yaptırılmıştır. Hacı Yakup Ağa 1828 yılında vefat etmiştir. Köprü kitabesi olmadığından dolayı bu tarihten önce yapılmış olmalıdır. Fakat köprü yıkılmış ve yerine Hacı Yakup Ağa’nın mütevellisi Hacı İsmail Ağa bugünkü köprüyü 1872 yıllarında yaptırmıştır.

Koca Çay Köprüsü

Kaynakça: www.kulturportali.gov.tr / Kocaavşar Kasabası hakkındaki bilgileri değerli insan Muharrem Eren’in kitabı “Kocaavşar Köyü ve Tarihte Avşarlar” adlı kitaptan özet çıkarmış olan www.turktoresi.com sitesindeki bilgilerden yararlandık.

Taylan Köken

3 Ekim 2013 Perşembe

Güzelhisar Kalıntıları / İZMİR / AİOLİS / Aliağa –Güzelhisar Köyü

Güzelhisar Kalıntılarının Yeri: İzmir İli Aliağa İlçesi Güzelhisar Köyü merkezindeve yakınlarında Osmanlı Döneminden kalma kalıntılar vardır.

Güzelhisar Uydu Görüntüsü

Güzelhisar Adı ve Kalıntılar: Bölge Türkler tarafından ele geçirilince iki kazadan biri Güzelhisar’dır. Diğeri ise Menemen’dir. Osmanlı belgelerinde Aydın Güzelhisar’ı ile karıştırılmaması için Güzelhisar-ı Menemen olarak anılmıştır. Tanzimat Döneminde Bergama’ya bağlanmış, daha sonra Foça, sonra Menemen’e ve en son Aliağa ilçe olunca köy statüsünde buraya bağlanmıştır. Antik Pythikos (Güzelhisar – Koca Çay) Aigai Antik Kenti yakınından doğup Güzelhisar’ın kuzeyinden geçerek Myrina Antik Kenti kıyısında denizle buluşur.

Koca Çay Osmanlı Köprüsü

Köyün içinde birçok binanın, tarihi camilerin temellerinde kullanılan, muhtemelen Kyme veya Myrina’dan getirilmiş devşirme malzemeler görülmektedir. Köyün 2km güneydoğusunda bulunan Sivritepe üzerinde Helenistik Yol Kontrol Kulesi, özenli işçiliğinden dolayı Güzelhisar’a kuruluşunda isim babalığı yapmış olabilir.

Güzelhisar Uzun yıllar Koca Çayın denize döküldüğü deltada bulunan tuzlası sayesinde geçimini sağlamıştır. Zamanla Çamaltı Tuzlası daha ekonomik üretim yaptığından dolayı bu tuzla terk edilmiştir.

Bergama’ya giden tarihi yol üzerinde olduğunu düşündüğümüz tek gözlü tarihi köprü Osmanlı Dönemi yapısıdır. Ayrıca köyde iki tarihi cami bulunmaktadır. Bunlar Balaban Paşa Camisi ve Ali Ağa Camisidir.

Kaynakça: Prof.Dr. Ersin Doğer –Menemen Tarihi- Sergi Yayınevi -1998 / www.panoramio.com

Taylan Köken

20 Mayıs 2011 Cuma

Emiralem Buluntuları / İZMİR / AİOLİS / Menemen

Emiralem’in Yeri: İzmir İli Menemen İlçesi’nden Manisa merkeze giden yol üzerindedir.

Emiralem ve Çevresi Araştırma Sonuçları: MS.167 yılında çok hasta olan ve Smyrna’dan, Pergamon’a giden Aelius Aristides, bugün adı Gediz olan Hermos nehrini nereden geçmişti? Sayın Erkanal yüzey araştırma sonuçlarında Emiralem’in regülatör mevkiinin Hermos’un en dar yeri olduğunu belirtir ve bu arada bir köprü ayağını oluşturduğuna inandığı, kaya bakiyelerinden ve bunların üzerindeki oygu izlerinden söz eder. Ayrıca kıyının her iki yanında bol miktarda yıpranmış Roma Dönemi seramik parçası belirlenmiştir.

Hermos Köprü Ayakları

Emiralem Regülatörü

Palamut Tepe üzerinde üç kişilik ana kayaya oyulmuş bir mezar tespit edilmiştir. Ölünün tavandan aşağı indirildiği ve deliğin kaba kapak ile kapatıldığı ve etrafının sıva ile kapatıldığı düşünülmektedir. Ayrıca kayanın üzerine açılmış bir niş de tespit edilmiştir.

(Prof. Dr. Armağan Erkanal- Güney Aiolis Yüzey Araştırması 2003- 22. Araştırma Sonuçları Toplantısı Cilt1 2004)

Taylan Köken