Arkeo Denemeler: Bergama

16 Şubat 2019 Cumartesi

Demircidere Ilıcası / İZMİR / MYSİA / Bergama – Demircidere Köyü

Demircidere Ilıcasının Yeri: İzmir İli, Bergama İlçesi, Kozak Nahiyesine bağlı Demircidere Mahallesi’nin(Köyü) kuşuçuşu 3,5 km. güneybatısında, Madra Barajının ucunda yer almaktadır.

Havuzlu Odanın Girişi

Ilıca Havuzu

Havuzlu Oda Girişinde Devşirme Malzeme

Havuzlu Oda Detay

Ilıca Bilgileri: Perperene Antik Kentine 6 km. mesafede yer alan bu sıcak su kaynağının üzerinin Roma döneminde kapatıldığını ve şehir ile bağlantılı olduğunu düşünmekteyiz. İki odalı kaynarcanın tek gözünde çok küçük bir havuz bulunmaktadır, diğer odada bulunduğunu düşündüğümüz havuzun ise sonradan tahrip edilerek yok olduğunu düşünmekteyiz. Bu odadan dışarıya borularla sıcak su taşınmaktadır. Başka bir olasılık ise ikinci odanın dinlenme amacıyla inşa edilmiş olmasıdır. İkinci odanın beşik tonozlu çatısı çökünce yerine betonarmeden çatı yapılmış. Yuvarlak planlı havuzun çapı yaklaşık 3,5-4 m. kadardır. Hamam genel olarak bölgede bolca bulunan granit taştan yığma olarak inşa edilmiştir. Ilıcada Perperene'den taşınıldığını düşündüğümüz devşirme malzemeler de göze çarpmaktadır. Havuz bölümü tuğla malzemeden yapılmıştır. Bu malzeme daha geç bir dönemde kullanılmış olabilir.

Ilıcanın Çatı Sistemi

İkinci Oda Detay

Havuzlu Oda Tonozlu Çatı

1950-1960 yılları arasında etrafında kaplıcadan yararlanmak amacıyla sıralı ve tek tek betonarmeden kalınacak basit odalar inşa edilmiş. Bu kalınacak yerler günümüzde bölgede yaşayan çobanlar tarafından barınma amacıyla yer yer kullanılmaktadır.

Devşirme Malzeme

Tesis İçin Yapılan Odalar

Tesis İçin Yapılan Odalar Detay

Ilıca alanın çok yakınında tespit ettiğimiz bir kaçak kazı çukurundaki keramik kırıntıları bu alanın Roma veya Erken Bizans Döneminden kaldığını kanıtlar niteliktedir.

Taylan Köken

22 Mart 2014 Cumartesi

Halisarna Yerleşimi (Eğrigöl Tepe) / İZMİR / MYSİA / Bergama –Eğrigöl Köyü

Halisarna Adı: Antik Mysia Bölgesi yerleşimlerinden biridir. Teuthrania (Kalarga) Ovasını gören bir konumdadır. Sayın Bilge Umar Halisarna’nın Alisarna’dan gelme olduğunu belirtip bunun Luvi dilinde Ali-S(wa)-Arna olduğunu anlamının da “Ali’nin (denizin, ya da, tuzun) şifalı kaynağı” anlamına geldiğini belirtmektedir. Fakat yerleşimin Bergama girişindeki Cleopatra Hamamı olarak anılan ılıcaya denk geldiğini belirtmesi ise tamamen isim üzerinden tüme varım yöntemiyle yapmış olduğu hatalı bir değerlendirmedir. Yerleşim koruma kurulu tarafından Halisarna olarak tescillidir.

Halisarna Panoramik Görüntü

Teuthrania Ovasından Eğrigöl Tepe

Teuthrania Ovasından Eğrigöl Tepe

Halisarna'dan Kalarga Tepe

Halisarna'dan Pergamon

Eğrigöl Adı: Eğrigöl köyü adını köyün girişinde bulunan çapı yaklaşık 100mt olan gölden almaktadır. Bu gölün adı eskiden Eğrek Göl’dür. Eğrek, “Hayvanların toplandığı yer” demektir. Köyün sığırları akşam otlaklardan döndüğünde bu göl etrafında toplanırmış. Yerel ağızda “Eğreıcğöl” zamanla Eğrigöl olmuştur.

Eğrigöl’ün ilk adı Takalı’dır. Bu adı Tekeli/Takalı Türkmenlerinden almaktadır.

Halisarna Uydu Görüntüsü

Alexander Conze Çizimi

Halisarna Yerleşiminin Yeri: İzmir ili, Bergama ilçesi, Eğrigöl Köyü sınırlarının içinde Eğrigöl Tepe üzerindedir. Tepe Bakır Çay (Antik Kaikos) ile İzmir-Çanakkale Karayolunun hemen yanındadır.

Halisarna Taş Ocağı Panoramik Görüntü

Halisarna Taş Ocağı

Halisarna Tarihi: Halisarna tarihi Teuthrania tarihi ile birlikte anılmaktadır. Birbirine çok yakın olan bu kentler Pergamon tarihi ile birlikte hareket etmektedir. Bu yüzden bu maddede yazılanlar Teuthrania maddesi ile aynıdır.

Herodotos MÖ.3000’li yıllarda bölgenin sular altında olduğunu ve Kaikos’un taşıdığı topraklarla ovanın dolduğunu söylemektedir. Araştırmacılara göre Kalarga Tepe zamanında bir adaydı. Başka bir ada da Eğrigöl Tepe olmalıdır.

Kalarga Tepenin yanındaki Yeni Yeldeğirmeni Höyük ise Tunç Çağından beri varlığını sürdürmektedir.

Xenophon eserlerinde birkaç yerde Teuthrania adından bahsetmektedir. İlkinde Anadolu Pers egemenliğinde iken buraya atanan vali Kyros merkezde bulunan imparatora karşı (Artaxerxés) isyan eder ve ordusuna Teuthrania Beyi Spartalı Proklés destek vermiştir. Yine Onbinlerin Dönüşü kitabında Helenlerin Paralı askerleri Karkasos Nehri yakınında sıkışınca yardımına Halisarnes (Halisarna) ve Teuthrania kuvvetleri yetişecektir.

Truva Savaşında Teuthrania Orduları Priamos’la birlikte Yunanistan’dan gelen kuvvetlere karşı savaşmıştır. Mysia Bölgesinin kenti olarak bilinen Teuthrania Plinius’a göre Aiolis kentlerindendir. Kent Mysia Bölgesinde iken Aiolis göçlerinde belli bir dönem Aiollerin eline geçmiş olmalı. Halisarna teraslarında rastladığımız Aiol keramik kırıntıları, bu kentinde belli bir dönem Aiollerin egemenliğinde kaldığını düşündürmektedir.

Halisarna da Teuthrania gibi Pergamon Devletinin gelişiminden sonra Kaikos çayının hemen kenarındaki konumuyla, bu alanı kontrol eden bir konumda Pergamon’a bağlı bir “Hisar Kent” olarak varlığını sürdüğünü düşünmekteyiz.

Büyük İskender’in Anadolu’yu fethi esnasında Pergamon (Bergama), Teuthrania ve Halisarna karşı koymadan teslim olacaktır.

Keramik Alanı Panoramik Görüntü

Keramik Alanı Zeytinlik

Keramik Kırıntıları

Halisarna Kalıntıları: Tepe yamaçlarında görünür bir kalıntı veya temel izi görülmektedir. Tepenin güney yönünde uzaktan da varlığını hissettiren bir düzlük vardır. Bugün bu alan zeytin bahçesidir. Bu alan üzerinde bol miktarda keramik kırıntısı göz batmaktadır.

Varlığını sonradan Alexander Conze’nin çiziminden öğrendiğim Eğrigöl Tepenin en üst noktasında tepeyi kaplayan yapı kalıntılarının çizimini gördüm. Bu kalıntıların durumu için yakın zamanda burayı tekrar ziyaret edeceğiz.

Halisarna Kalıntıları İzmir Koruma Kurulu tarafından 1990 ve 1994 yılında I.Derece Arkeolojik SİT Alanı olarak tescillenmiştir.

Eğrigöl Tepe Yamaçları

Eğrigöl Köyü

Halisarna Akropolis'ü

Halisarna'dan Bergama

Kaynakça: Bilge Umar- Mysia- İnkılâp Kitabevi -2006 / Ksenophon –Anabasis ve Onbinlerin Dönüşü –Kabalcı -2011 / Mogens Herman Hansen ve Thomas Heine Nielsen –An inventory of archaic and classical poleis –Oxford Üniversitesi Yayınları -2004 / Alexander Conze –Altertümer von Pergamon -1912 / Osman Bayatlı –CHP Bergama Halkevi Sayı:13 –Bergama’daki Köyler Eğrigöl-1944.

Taylan Köken