Hamamın Yeri: Çanakkale İli, Ayvacık İlçesi, Kösedere Mahallesi (Köyü) köy meydanındadır. Yakınından köye adını veren Köse Dere geçmektedir. Köyün içindeki eski caminin hemen arkasındadır.
Hamam
Bilgileri: İki bölümden oluşan hamam, yığma taştan inşa
edilmiştir. Dış görünüşü bir hayli harap durumdayken, son dönemlerde yapılan
beton sıvayla iç kısmı dışına göre nispeten daha sağlam
görülüyor. İki bölümün de kubbe kısımları halen ayaktadır.
80x150 cm gibi dar bir
kapıdan önce soğukluk bölümüne giriliyor. Tahmini olarak 4x5 m genişliğindeki
soğukluk bölümü ilk bölümdür. Dış kapıyla aynı ölçülerde yine küçük bir kapıyla
sıcaklık bölümüne geçilmektedir. Sıcaklık bölümünde ortada daire biçiminde
muhtemelen göbek taşı olarak kullanılan bir masa bulunmaktadır. Mekânda iki
kurna yer alır. Kapının hemen sağındaki kurnanın Bizans döneminden kalma beyaz
mermerden işlenmiş bir sütun başı olduğunu tahmin ediyorum. Diğer kurnanın
hemen arkasında sıcak suyun toplandığı bir hazne mevcut. Bu hazneden gelen
sular iki kurnaya gelen borularla sıcak su ihtiyacını karşılıyor olmalı. Ayrıca
göbek taşının altında kirli suyun tasfiyesini sağlayan giderler yer yer
görülüyor.
Hamam hakkında bilgi
toplamaya çalışırken, 2018 yılında Çanakkale bölgesinde yapılan kültür
envanteri çalışmalarında Sayın Prof. Dr. Zekiye Uysal hocamızın Kösedere Köyü
Osmanlı Yapıları çalışmasına ulaştım. Bu çalışmadaki hamamla ile ilgili
bilgileri aynen aktarıyorum:
Caminin
hemen doğu tarafında yer alan küçük boyutlu hamam artık kullanılmamaktadır.
Harap durumdadır. Külhan ve soyunmalık mekânları temele kadar yıkılmıştır.
Soyunmalık mekânının dışında ılıklık, sıcaklık, su deposu ve külhan birimleri
doğu-batı ekseninde aynı doğrultuda sıralanmışlardır. Boyut ve plan tipiyle
köşk ve konak hamamlarını andıran yapının mevcut kütlesi 10,14 x 4,40 m
ölçülerine sahiptir.
Hamamın
duvarları moloz taş kullanılarak yığma duvar tekniğinde yapılmıştır. Örtü ve
geçiş elemanları tuğladan yapılmıştır. Yapının güneydoğu köşesini kaplayan
yıkık durumdaki soyunmalığın kuzey tarafındaki küçük yuvarlak kemerli kapıdan
geçilen mekân ılıklıktır. Kare planlı ılıklığın üzeri kubbeyle örtülmüştür.
Buranın güneybatı köşesindeki yuvarlak kemer biçimli kapıyla sıcaklığa
geçilmektedir. Ortasında küçük bir yuvarlak masaya benzeyen betonarme göbek
taşı bulunan mekânın da örtüsü kubbedir. Kubbeye Türk üçgenleriyle
geçilmektedir. Sıcaklıkta, birisi kuzeydoğu köşede, diğeri batı kenarda olmak
üzere iki kurna mevcuttur. Bunlardan kuzeydoğu köşedeki mermer Bizans sütun
başlığından oyulmuştur. Diğeri basit bir biçime sahiptir. Mekânın batı
kenarındaki küçük pencere su deposuna açılır. Ilıklık ve sıcaklık mekânları
kubbelerdeki tepe pencerelerinden ışık almaktadır. İçerisinde herhangi bir
bezeme yoktur. Yapıdaki tek plastik unsur devşirme mermerden yapılan kurnadır.
Hamamın
üzerinde kitabe yoktur. Bu nedenle inşa tarihini kesin olarak belirlemek imkânsızdır.
Buna karşılık Çanakkale Evkaf Defterindeki bir vakıf kaydındaki bilgi, rölatif
tarihlendirme konusunda bize yardımcı olmaktadır. Bu defterdeki bir kayda göre
Kösedere köyünden Mehmed Efendi ibn
Abdullah; köy odasına gelen misafirler için yaptığı vakfın akarları
arasında, câmi yakınında bulunan ve kendi mülkü olan hamamı da göstermiştir. Vakfiye
H. 13 Rebi’ü-l-âhir 1261 / M. 21 Nisan 1845 tarihlidir. Vakfiyeden, bu tarihte
Mehmed Efendi’nin kendi mülkü olan hamamın mevcut olduğu anlaşılmaktadır.
Bundan hareketle hamamın 19. yüzyılın ikinci çeyreğine ait bir yapı olduğunu
ileri sürebiliriz.
Kaynak:
Prof. Dr. Zekiye Uysal, Çanakkale’nin Ayvacık İlçesi Kösedere Köyü’ndeki
Osmanlı Yapıları, The
Journal of Academic Social Science Studies, 2018, s.331-347.
Taylan Köken, Kasım 2021.
