Balat İni Yeri: Antalya İli, Akseki İlçesinin Bademli
Mahallesinde bulunan Tityassos Antik
Kenti’nin kuzeybatısında yer alan ulaşımı zor bir mağaradır.
 |
| Balat İni Mağarası Arkeolojik Çalışmalar |
 |
| Balat İni Mağarası Yazıt |
Mağara Bilgileri: Prof. Dr. Mustafa Adak ve
ekininin Akseki ilçesinde yapmış olduğu araştırmaların küçük kitapçığı olan “İlkçağ’da
Akseki Bölgesi” isimli çalışmadan Balat İni bilgilerini aynen aktarıyorum:
Akseki Yöresi’nde yukarıda belirttiğimiz başlıca
yerleşimlerin dışında, çoğu yüksek tepelere kurulmuş köy (kome) niteliğinde,
çok sayıda İlkçağ yerleşimi mevcuttur. Bunlardan bazıları kitabın sonraki
bölümünde Mustafa Yılmaz ve Osman Doğanay tarafından tanıtılmıştır. Resmi ve
gösterişli yapılardan mahrum, lahit geleneğinin bulunmadığı ve mezar
yazıtlarının da beklenenden az olduğu bu yerleşimler görece düşük bir refah ve
kültür düzeyini işaret etmektedir. Bununla birlikte Antik Dönemde günümüzdekine
kıyasla daha fazla sayıda köy ya da çiftlik yerleşiminin bulunması, ayrıca
günümüzde ormanlık veya makilik alan içinde kalan yamaçların teraslama
yöntemiyle tarım amaçlı yoğun kullanımı Akseki Yöresinin İlkçağ’da oldukça
kalabalık bir nüfusu barındırdığını göstermektedir.
Nüfus yoğunluğuna bir de sınırlı miktardaki ekilebilir
arazi sorunu eklenince dışarıya göç olgusu günümüzde olduğu gibi İlkçağ’da da
yöre tarihi açısından belirleyici bir unsur olmuştur. Bölgenin gençleri yabancı
devletlerin ordularında paralı asker olarak şanslarını denemiş; Hellenistik Dönemde
sıkça belgelenen bu durum, Roma Dönemi’nde de devam etmiştir. Bu olguya en iyi
ışık tutan belge, Tityassos’un
kuzeybatısında Balat İni olarak
bilinen mağaranın girişinde ana kayaya İ.S. 77/78 yılında Eski Yunanca olarak kazınmış,
11 satırlık adak yazıtıdır. Söz konusu yazıt Roma Lejyonunda 27 yıllık hizmetin
ardından emekli olan Gaius Trollios
Kloumeus’in uzun süre hasret kaldığı vatanına sağ salim geri dönmesi
vesilesiyle, yörenin önde gelen tanrılarından Apollon’a bir heykel adağını
içermektedir. Kitabede anılan heykel büyük olasılıkla yazıtın hemen üstünde ana
kayaya işlenmiş nişin içinde durmaktaydı. Heykel zor ulaşılan bir yerde olduğu
için uzun süre korunmuş olmalıdır. Nişin altında yer alan yazıtın Türkçe
çevirisi şöyledir: “İmparator
prokuratörü Arruntius Aquila tarafından VI. Sidera Lejyonu’na asker olarak
alınan, İmparator Tiberius Claudius’tan itibaren orduda 27 yıl görev yapan ve
adak adama vazifesini itinalı yerine getiren GaiusTrollios namı diğer Kloumeus,
Vespasianus Caesar tarafından terhis edildikten sonra kendi memleketine gelince
şükran borcu olarak Apollon’a bu heykeli adadı”.
Yazıtın içeriğinden ayrıca, 17-20 yaşlarında askere
alındığı sırada Trollios’un henüz Roma vatandaşlık hakkını edinmemiş olup sadece
Tityassos yurttaşlığına sahip olduğunu; taşıdığı Trollios ve Kloumeus
isimlerine bakarak da onun Pisidya veya Galat kökenli olduğunu çıkarabiliriz.
Trollios’un askere alınışı İ.S. 50 yılı civarında gerçekleşmiş olmalıdır. Roma
için büyük kayıplarla sonuçlanan Britanya seferi ve Caracatus isyanı, dönemin
İmparatoru Claudius’u eyalet sakinleri arasından yeni asker toplamaya
zorlamıştır. Bu görevi Pisidya’nın da dâhil olduğu Galatya eyaletine prokuratör
(imparatorun özel ajanı) olarak atanan M. Arruntius Aquila üstlenmiştir. Muhtemelen
Likya (Ksanthos) kökenli olan Aquila’nın 50 yılında Antalya civarında yol
yaptırdığı ve Ksanthos’ta bir heykelle onurlandırıldığı iki başka kitabe
aracılığıyla bilinmektedir. Babasının Hermakotas adında yerel bir isme sahip olması,
bu süvarinin Likya kökenli olduğu savını güçlendirmektedir.
Trollios lejyonuyla birlikte tekrar Suriye’ye döndükten
kısa bir süre sonra 25 hizmet yılını doldurarak emekliliğini hak etmiş, ancak
askeri hizmetine iki yıl daha devam etmiştir. Trollios 27 yıllık kışla
hayatından sonra 77 veya 78 yılında Vespasianus imzalı teskeresini almış ve
yüklü bir ikramiye ile emekli olmuştur. Hayatının bu yeni dönemecinde özgür bir
kişi olarak artık nerede yaşayacağına dair verdiği karar ilginçtir. Trollios
çeyrek asır gibi uzun bir süre hasretini çektiği memleketine geri dönmüş ve
hayatının son yıllarını orada geçirmeye karar vermiştir.
Kaynak: Prof. Dr. Mustafa Adak, Yrd.Doç.Dr.
Burak Takmer, Yrd. Doç. Dr. Ebru Akdoğu
Arca / İlkçağ’da Akseki Bölgesi
Özel Teşekkür: Fotoğraflar için Sayın Mustafa Adak hocamıza ve Ümit Durak'a teşekkür ederim.
Taylan Köken
