Arkeo Denemeler

18 Mart 2013 Pazartesi

Ayvalık Hayrettin Paşa Cami / BALIKESİR / AİOLİS -Ayvalık

Hayrettin Paşa Camiinin Yeri: Balıkesir İli, Ayvalık İlçesi, Hayrettin Paşa Mahallesinde 13 Nisan Caddesi (Altınova Cad.) 20. Sokaktadır.

Kato Panaya Uydu Görüntüsü

Hayrettin Paşa Cami Panoramik Görüntü

Hayrettin Paşa Cami Panoramik Görüntü

Hayrettin Paşa Cami Kısa Tarihçesi: Kato Panagia Kilisesi veya Panaya kilisesi olarak da anılmakta ve bilinmektedir. Panaya Meryem Ana’ya verilen isimlerden biridir. Ayvalığın ilk kiliselerinden biridir. 1850 yılında inşa edilen kilise, mübadelenin ardından 1928 yılında camiye dönüştürülmüştür. Dolaştığımız Hayrettin Paşa Camisini gayet bakımlı, temiz ve nispeten de olsa özgün yapısını korumuş olarak bulduk.

Hayrettin Paşa Cami

Bazilika planlı kilise, döneminde Rumların dini amaçlı okul olarak kullandığı bir yapılar bütününün kilisesidir. Dikdörtgen planlıdır. 16x25 mt ölçülerindedir. Zamanında papazların kaldığı evler, Rum okulu olarak kullanılan iki bina bulunmaktaymış. Günümüzde kilise cami olarak, okul ise Gazi İlköğretim Okulu olarak kullanılmaktadır. Kato Panaya Kilisesi alan olarak Ayvalık Kiliseleri içinde en büyüğüdür.

Hayrettin Paşa Cami İçi

Hayrettin Paşa Cami Loca

Hayrettin Paşa Cami İçi

Kato Panaya Kilisesinde taşıyıcı olarak yedişer tane karşılıklı sütun bulunmaktadır. Kilise içindeki sütun başlıkları kompozit düzendedir. Sütun başlıklarının üzerinde bulunan panolarda dinsel tasvirler yer almaktaydı. Günümüzde sıva kaplanıp üzeri boyanmıştır. Kapı ve pencereler demir parmaklıklar ile korunmuştur. Kilise kapısı demirden yapılmıştır ve günümüzde de kullanılmaktadır.

Hayrettin Paşa Cami

Narteks bölümü “U” biçimindedir ve giriş kısmını sarar. Bu bölüm sütunlar ile desteklenmiştir. İç bölümde tavanda ahşap kemerler ve yine ahşap malzemeden localar bulunmaktadır. Loca katındaki pencerelerden gelen aydınlık kilise içinde görünümü ferahlatmaktadır. Çatı yine ahşaptan inşa edilmiştir ve çatı kiremitle kaplanmıştır.

Hayrettin Paşa Cami Kapı Kenet

Hayrettin Paşa Cami Kapısı

Kaynakça: Ahmet Yorulmaz –Ayvalık’ı Gezerken –Geylan Kitabevi / Berrin Akın –Kentli Ayvalık -2005 / Yrd.Doç. Dr. Yasemin İnce Güney -Yrd.Doç. Dr. Hatice Uçar – XIX. Yüzyıl Ayvalık Kiliselerinde Ahşap Konstrüksiyon Teknikleri.

Taylan Köken

10 Mart 2013 Pazar

Ayvalık Aya Triada Kilisesi / BALIKESİR / AİOLİS -Ayvalık

Aya Triada Kilisesinin Yeri: Balıkesir İli, Ayvalık İlçesi, Kazımpaşa Mahallesinde 13 Nisan Caddesinde 10. ila 11. Sokak arasındadır.

Aya Triada Kilisesi Uydu Görüntüsü

Aya Triada Panoramik Görüntü

Aya Triada Panoramik Görüntü

Aya Triada Kilisesinin Kısa Tarihçesi: Hagia Triada Kilisesi olarak da anılmakta ve genelde Eski Tütün Deposu olarak bilinmektedir.

Aya Triada Kilisesi 18-19. yüzyıl Rum Ortodoks Kiliselerinden olup, 23x18 mt ölçülerinde dikdörtgen formundadır. Aya Triada Kilisesini diğer kiliselerden ayıran özellik ise şöyledir: Alt kat yöresel Sarımsaklı Taşından, üst kat ise ahşap malzeme kullanılarak örgü tekniği ve Bağdadi sıva kullanılarak yapılmıştır.

Aya Triada Kilisesi

Kilisenin çatısı çökmüş içi kullanılmaz hale gelmiştir. Yapıda kayda değer görüntü veren ve halen ayakta duran bölümü ön giriş de denilen Narteks bölümüdür. Bu kilisede narteks “L” biçimindedir. Bu bölümdeki sütunlar ve bu sütunlar üzerine oturtulan yuvarlak kemerler zamana karşı halen direnmektedir. Kilisenin arkasına dolaştığınızda burada yıkılan duvardan içeri baktığınızda, görmüş olduğunuz ahşap tavan süslemeleri hala dikkat çekicidir.

Kilise içindeki sütunlar ise ahşaptır ve üzeri alçı kaplanmıştır. Yine alçı malzemeden Korint düzeninde sütun başlıkları kullanılmıştır. Sütun başlıklarının üzerinde alçıdan yapılmış ikonalar için kullanılan süslü alçı panolar bulunmaktadır. Yapı uzun yıllar tütün deposu olarak kullanılmıştır. Bu kullanımda yüksek tavan kullanım için ahşap malzeme ile ikiye bölünerek kullanım alanı sağlanmıştır. Bu durum özgün yapıyı bozmuştur. Kilisenin yapım tarihi bilinmiyor ama yaklaşık 200 yıllık bir tarihi olduğunu sanıyoruz.

Aya Triada Kilisesi

Aya Triada Kilisesi Kazıları

Aya Triada Kilisesi de mübadeleden sonra boş kalmış, uzun süre Tütün Deposu olarak kullanılmış ve Bursa Koruma Kurulu tarafından Ayvalık Belediyesine devredilerek 2012 yılında kazı çalışmalarına başlanması için Balıkesir Müze Müdürlüğü tarafından görevlendirilen Tarkan Özel ve Uygur Akın kazı çalışmalarına başlamıştır. Ayvalık Belediyesinden Ali Akdamar kontrollüğünde yapılan kazılarda kilisenin ön tarafından kazılar yapılmıştır. Kilise Koruma Kurulu kararıyla 1989 yılında 1. Derece Arkeolojik SİT Alanı olarak tescillenmiştir.

Bu kilise de restorasyonu tamamlandığında, Ayvalık Turizmine hizmet edecek önemli değer olacağına inanıyoruz.

Taylan Köken