Arkeo Denemeler

21 Aralık 2012 Cuma

Yaya Cami Kalıntıları / BALIKESİR / MYSİA / Gömeç -Yaya Mahallesi

Yaya Camisinin Yeri: Balıkesir ili, Gömeç ilçesi merkezi ile bitişik konumdaki Yaya Köy’ün merkezindedir. İzmir-Çanakkale karayolunda Gömeç girişinde sol tarafta büyük çamların arasında tarihi Yaya Mezarlığını göreceksiniz. Bu mezarlığın bitimindeki Dörtyol ağzından sağa saparsanız cami önüne geleceksiniz.

Gömeç Uydu Görüntüsü

Yaya Cami Girişi

Musalla Taşındaki Sütun Parçası

Musalla Taşındaki Sütun Parçası

Cami Giriş Kapısı

Cami Giriş Tabelası

Yaya Camisinin Tarihi: Cami, Yaya Mahallesi Hacı Bayram-ı Veli Camii olarak geçmektedir. Cami önünde yer alan tabelada geçen bilgilere göre 1462 yılında inşa edilmiştir. Midilli Adasının fethi için bölgeye gelen ve Yayaköy ile Altınova’da konaklayan Fatih Sultan Mehmet birbirinin benzeri olan iki cami yaptırır. Bu camilere hocası Akşemsettin’in hocası olan Hacı Bayram Veli’nin adını verir. Cami 1944 yılında depremden dolayı yıkılmıştır. Yıkılan bu caminin temelleri üzerine günümüzdeki haliyle cami yeniden yaptırılır. Altınova’daki cami restore edilmesine rağmen orjinale yakın haliyle ayakta durmaktadır.

Caminin haziresinde yer alan mezarlar 19.yüzyıldan kalmadır.

Mimari Parça

Sütun Bakiyeleri

Cami Bahçesindeki Kalıntılar

Cami Bahçesindeki Kalıntılar

Kalıntılar Hakkında Bilgiler: Yaya Mahallesi Camisinde toplanmış olan arkeolojik malzemeler Roma ve Bizans döneminden kalma olduğunu değerli hocamız Engin Beksaç’ın araştırma sonuçlarından öğreniyoruz. Cami girişinde bulunan musalla taşının altındaki sütun başlığının MS.6. yüzyıldan kalma olduğunu öğreniyoruz. Bu kalıntıların Hacı Osman Köyünden getirildiğini düşünüyoruz. İlk çağlarda Kisthene yerleşiminin korsanlık faaliyetleri yüzünden daha geriye çekilerek Roma ve Bizans Döneminde varlığını sürdürdüğü düşünülmektedir. Bu yüzden Gömeç, Yaya Mahallesi (Eski Yayaköyü) ve Hacı Osman Köyündeki yerleşim bakiyelerinden toplandığı düşünülmektedir.

Sütun Parçaları

Sütun ve Mimari Parçalar

Sütun Parçası

Bahçede Mimari Parça

Cami Önünde Kalıntılar

Bu parçaların hangi yerleşime aittir sorusu ise biraz karışıktır. Diğer maddelerde anmış olduğumuz bilgileri bu maddeye de koymayı uygun gördük.

Antik kaynaklarda Strabon, Sokrates ve Plinius Gömeç’in bulunduğu yerde Kisthene (Kistene) adında antik bir şehirden bahsederler. Kesinleşmese de Kızçiftliği Höyüğün Kisthene Antik Şehri olduğu kabul görmektedir.

Cami Haziresinde Mezarlar

Yörede Pasada/Pasanda/Passanda/Paassanda/Pa(s)sa-wanda olarak isimlendirilen başka bir antik yerleşimin adı daha geçmektedir. Byzantion’lu Stephanos’un Pasanda adı ile andığı yerleşimin yeri için Edremit Körfezinin kıyısında, Ayvalık yakınında bir arazi olarak bahseder ve burayı Kisthene olarak anar.

Değerli hocamız Sayın Prof. Dr. Engin Beksaç’ın da aktardığı gibi şunu diyebiliriz ki: İlk adı Passawanda olan yerleşim daha sonraki dönemlerde Kisthene adıyla anılmış, günümüzde ise Kızçiftliği Höyük olarak anılmaktadır.

Kaynakça: Prof.Dr. Engin Beksaç -16. Cilt.2 Araştırma Sonuçları -1998 / Prof.Dr. Engin Beksaç / Tarihin Işığında Burhaniye / www.gomec.info / Bilge Umar –Türkiye’deki Tarihsel Adlar – İnkılâp Kitabevi -1993

Taylan Köken

17 Aralık 2012 Pazartesi

Gömeç Parkındaki Kalıntılar / BALIKESİR / MYSİA / Gömeç -Merkez

Gömeç Parkının Yeri: Balıkesir ili, Gömeç ilçesi merkezindedir. Anayoldan Jandarma Karakolunun önündeki yolu takip ederseniz 500mt sonra parka gelirsiniz.

Gömeç Uydu Görüntüsü

Kalıntılar Hakkında Bilgiler: Parkta bulunan sütun parçaları, sütun başlığı ve bir altar Gömeç’e bitişik konumdaki Hacı Osman Köyünden toplanmıştır. Bu parçalar Balıkesir Müze Müdürü olan Sayın Neriman Özaydın tarafından koruma amacıyla bu parkta toplanmıştır. Bu parktaki altar ise Hocamız Engin Beksaç’ın önerisi ile Sayın Veli Odabaşı’nın gayreti ile parka getirilmiştir. 58x58x110cm ölçülerindeki Kozak Taşından yontulmuş olan altarın bir benzeri Cunda Adasında bir ailenin bahçesinde bulunmaktadır ve muhtemelen Gömeç’ten alınıp götürülmüştür.

Sütun Parçaları

Sütun Kaidesi

Sütun Parçası

Bu parçalar hangi yerleşime aittir sorusu ise biraz karışıktır.

İlk olarak 1904 yılında bölgeyi ziyaret eden Vigant (muhtemelen Kızçiftliğini üstünkörü inceledi) buranın adını anarak yörede bulunmuş olan altar ve sütun parçalarının yöre insanlarından aldığı bilgiye göre Kızçiftliğinden toplanmış olduğunu belirtmektedir.

Altar ve Sütun Parçaları

Sayın Engin Beksaç Gömeç merkezinin sokaklarında, evlerinin bahçelerinde bulunan birçok arkeolojik materyalin Gömeç’in altında da tarihi bir yerleşimin varlığını işaret ettiğini söylemektedir.

Taylan Köken

10 Aralık 2012 Pazartesi

Karatepe Kalıntıları / BALIKESİR / MYSİA / Gömeç / Bademli Burnu

Karatepe’nin Yeri: Balıkesir ili Gömeç ilçesinin kıyısında Bademli Burun ve ardındaki Karatepe mevkii İntaland yani Sevgi Sitesinin ve Onurkent Sitesinin solunda kalan burundur.

Karatepe Uydu Görüntüsü

Karatepe Keramik Dağılımı

Pyrrha Burnu Panoramik Görüntü

Bademli Burnu Panoramik Görüntü

Bademli Koyu Panoramik Görüntü

Bademli Burnu Panoramik Görüntü

Karatepe Kalıntıları: Sayın Prof.Dr. Engin Beksaç’ın Ayvalık Gömeç ilçeleri yüzey araştırmalarında ziyaret ettiği bölgede nekropol malzemesi veren bu mevkiyi tespit etmişlerdir.

Sayın Beksaç bu alanda görülen keramik kırıntılarını Geç Roma ve Erken Bizans döneminden kalma nekropol malzemesi olduğunu söylemekte ve ayrıca Orta Bizans sürecinden kalma bir keramik buluntusundan bahsetmektedir.

Bademli Burnu

Bademli Koyu

Bademli Burnu

Bademli Koyu

Bu alanda Karatepe denilen yerden, Bademli Burun diye anılan uca kadar yapmış olduğumuz gezimizde herhangi bir mimari yapı kalıntısına rastlamamıza rağmen bol miktarda keramik buluntusunu gözlemledik. Bu keramik parçalarının dağılım alanını uydu resminde K harfi ile belirttik. Ayrıca bu alanı dolaşırken Gömeç Belediyesinde 35 yıl çalıştıktan sonra emekli olan bir bey ile tanıştık. Bu beyin vermiş olduğu bilgiler dikkat çekiciydi. Daha sonra maddeler halinde yayınlayacağımız Gömeç çevresi buluntuların birçoğunu belediyede çalışırken sağdan soldan toplayıp Gömeç merkezine ve Gömeç limanına taşıyanın kendisi olduğunu söyledi.

Karatepe Mevki

Sevgi Sitesinin Önünde Deliktaş

Pyrrha Burnu Artur Sitesi

Sevgi Sitesinden Karatepe

Yine bu beyden öğrendiklerimize göre, Bademli Burnunun sağında kalan alanın eski devirlerde bir liman yeri olduğunu ve karşısında bulunan Kız Çiftliği Höyük ile bağlantılı olduğunu belirtti. Onun işaretlediği alanı uydu görüntüsünde LM olarak işaretledik ve bu alanın niteliğini bilim insanlarına bırakıyoruz.

Keramik Buluntuları

Bademli Burun üzerinde yarım yüzyıl öncesine kadar badem ağaçları varmış, bu yüzden burası Bademli Burnu olarak anılmaktaymış. Daha sonra hemen hemen tüm burun önce zeytinlik olmuş, şimdilerde ise Artur, İnta Sevgi Sitesi ve Onurkent Sitesi gibi sitelerle yavaş yavaş yapılaşmaya açılmıştır.

İnta Sevgi Sitesinin en üst noktasında dört-beş lahitin (bunlar bilinen) site yapılırken yok edildiğini de öğrenmiş bulunduk. Yani tarih bu sitenin altında kalmıştır. Tıpkı Pyrrha Nekropol veya yerleşim alanının bugün siteler altında kalması gibi.

Kaynakça: Prof.Dr. Engin Beksaç- Cilt 16/2 Araştırma Sonuçları -1998

Taylan Köken