14 Ekim 2013 Pazartesi

Donuktaş-Dönüktaş Tapınağı / KİLİKİA / MERSİN / Tarsus –Tekke Mahallesi

Donuktaş’ın Yeri: Mersin İli, Tarsus İlçesi merkezinde bulunan Tekke Mahallesindedir.
Donuktaş Uydu Görüntüsü
Donuktaş Adı: Donuktaş olarak da anılan harabe, arkeoloji literatüründe ilk olarak Sardanapal Mezarı olarak anılmıştır. Bu tez sonradan çürütülmüştür.
 
Donuktaş Barker Planı
Donuktaş Langlois Planı
Donuktaş Kazıları ve Araştırma Sonuçları: 18. yüzyılda Avrupalı araştırmacıların Anadolu Seyahatlerinde incelenmiştir.
1836 yılında Fransız Konsolosu Gilet harabede dinamit patlatarak kazı (?) yapmıştır.
1853 yılında Kilikya bölgesini araştıran Fransız tarihçi Viktor Langlois Dönüktaş’ı ziyaret etmiş ve “Voyage Dans La Cilicie et Dans Les Montagnes Du Taurus” (Paris-1861) adlı kitabında buranın bir planını yayınlamış ve bu yapının Asur Kralı Sardanapalus’un mezarı olduğunu söylemiştir.
Yine İngiliz araştırmacı William Burckhardt Barker 1853 yılı basımı kitabında (Cilicia and its governors) binanın Sardanapalus’un mezarı olmadığını, çünkü Sardanapalus’un Ninova’da yakıldığını söyler. Bu yapının başka bir kraliyetin mezarı olduğunu belirtir. Barker da Dönüktaş’ın bir planını kitabına koyar.
İlk ciddi araştırma 1888-1890 yıllarında Alman Mimar Robert Johann Koldewey tarafından yapılır. O da bu yapıyı Sardanapalus Mezarı olarak anmıştır.
İlk kazı ise Fransız mimar ve gezgin Félix Marie Charles Texier tarafından yapılmıştır ve kazılarda büyük bir heykele ait parmak bulunmuştur.     
Donuktaş Tapınağı
Donuktaş Tapınağı
Donuktaş Tapınağı
Donuktaş Tapınağı
Donuktaş Tapınağı
1982 Yılı Kazı Sonuçları: Gerçek kazılar ise Prof.Dr. Nezahat Baydur tarafından yapılmıştır. İlk kazı 1982 yılında yapılmış ve dokuz gün sürmüştür. Yapı kuzeydoğu-güneybatı yönünde uzanan dikdörtgen formunda, girişi doğu yönünde olan ve duvarlarının yüksekliği 7.60 mt’dir. Duvarların uzunluğu dıştan 105.30mt, genişliği 49.60mt’dir ve kalınlığı ise 6,5 mt’dir. Duvarlar sıkıştırılmış çakıl taşının Roma betonuyla tutturulmasıyla inşa edilmiştir. Bu duvarların yüzeyinin mermerden bloklarla örülmüştür.
Batı kısmında açılan duvar geç devirde açılmıştır ve içerisi Ermeni Mezarlığı olarak kullanılmıştır. Kazılan küçük açmalarda, bol miktarda mermer plaka parçaları, Roma Çağı keramik parçaları, Erken Bizans Dönemi parçaları ele geçmiştir. Bu kısa kazı döneminde bu yapının MS.2.yüzyıldan kalma bir tapınak veya tapınak mezar olduğu ve Ortaçağ’da tahrip edildiği düşünülmektedir. (Prof.Dr. Nezahat Baydur - Tarsus- Dönüktaş Kazısı - I. Araştırma Sonuçları Toplantısı –İstanbul -1983)

1985 Yılı Kazı Sonuçları: Bu kazılarda ödenek yetersizliğinden çok kısa sürmüştür. Kazılan açmalarda ilk kazı dönemine ait buluntular ele geçmiştir. Harabe yanında bulunan tarla içinde yapılan kazılarda 10-12cm kalınlığında kireç taşı kaplama malzemeleri kullanılmadan bulunmuştur. Bir çok yerde ele geçen parçalara göre duvarlar ve taban döşeme mermer kaplıymış. (Prof.Dr. Nezahat Baydur - Tarsus- Dönüktaş Kazısı -1985 – VIII. Kazı Sonuçları Toplantısı Cilt.2 –Ankara -1986)

1986 Yılı Kazı Sonuçları: Bu dönem kazıları 20gün sürmüştür. Kazılan açmalarda daha önceki yıllarda bulunan benzer buluntular ele geçmiştir. Harabenin yapısını ortaya çıkaracak ve gelecek yıllar kazılarını yönlendirecek bulgular elde edilmiştir. (Prof.Dr. Nezahat Baydur - Tarsus- Dönüktaş Kazısı -1986 – IX. Kazı Sonuçları Toplantısı Cilt.2 –Ankara -1987)
           
Donuktaş Tapınağı
Donuktaş Tapınağı
Donuktaş Tapınağı
Donuktaş Tapınağı
1987 Yılı Kazı Sonuçları: Bu dönem kazılarında değişik dönemlere ait bir çok küçük buluntu ele geçmiştir. Erken Roma Dönemi kandilleri, heykel parçacıkları, figürinler ve parçaları, Bizans ve Osmanlı Dönemi sikkeleri bulunmuştur. Yapılan kazılarda binanın iki farklı temelinin bulunduğu tespit edilmiştir. Kaplama malzemelerinin değişik renklerde ve malzemelerde olduğundan, yapının tamamlanmasının uzun yıllara yayıldığı düşünülmektedir. (Prof.Dr. Nezahat Baydur - Tarsus- Dönüktaş Kazısı -1987 – X. Kazı Sonuçları Toplantısı Cilt.1 –Ankara -1988)

1988 Yılı Kazı Sonuçları: Bu dönem kazılarında binanın tapınak olarak tasarlandığı, geç dönemde sunak yapıldığı ve yapım tarihi daha net olarak belirlenmiştir. Tapınak Roma Çağı Antoninler dönemine aittir. İmparatorluk kültü ile alakalı Kommodus dönemine tarihlenmektedir. MS.190 yılında Roma İmparatorunun kendini Herakles (Herkül) ile bir tutan “Hercules Romanus” unvanını alması (MS.192) Tarsus’da Herakles’in “ktistes” olarak tapınım görmesi bu binayla alakalı olmalıdır. Diğer önemli sonuç ise bu tapınağın tam anlamıyla tamamlanamadan zarar görmüş olmasıdır. (Prof.Dr. Nezahat Baydur - Tarsus- Dönüktaş Kazısı -1988 – XI. Kazı Sonuçları Toplantısı Cilt.1 –Antalya -1989)

1989 Yılı Kazı Sonuçları: Bu dönem kazılarında tapınağın daha önce ortaya çıkarılan rampa ve merdivenlerinin tamamen ortaya çıkarılarak, tapınağın boyutları kesin olarak çıkarılmıştır. 33 adet bronz sikke, 14 adet kandil ve ufak buluntular Geç Roma Döneminden kalma buluntular olup, buraya yakın konumdaki Gözlükule Höyük Roma Dönemi buluntularıyla paralellik göstermektedir. (Prof.Dr. Nezahat Baydur - Tarsus- Dönüktaş Kazısı -1989 – XII. Kazı Sonuçları Toplantısı Cilt.1 –Ankara -1990)

Donuktaş Tapınağı
Donuktaş Tapınağı
Donuktaş Tapınağı
Donuktaş Tapınağı
Donuktaş Tapınağı
Donuktaş Tapınağı
1990 Yılı Kazı Sonuçları: Bu dönem kazılarında tapınağın orta kısmında yapılan kazılarda kült heykelinin parçalarının bulunması ümit edilmiştir. Fakat böyle bir kalıntı bulunamamış ve yine benzer dönemlere ait bir çok küçük buluntu ele geçmiştir. 252 adet kandil, 258 adet sikke ele geçmiştir. (Prof.Dr. Nezahat Baydur - Tarsus- Dönüktaş Kazısı -1990 – XIII. Kazı Sonuçları Toplantısı Cilt.2 –Çanakkale -1991)

1991 Yılı Kazı Sonuçları: Bu dönem kazılarında tapınağın orta kısmında, basamak kısımlarında ve tapınağın yanındaki tarlada jeofizik araştırmaları yapılmıştır. Bu çalışmada tapınakla alakalı blokların varlığı tespit edilmiş ve yine Geç Roma Dönemine ait bir grup kandil, sikke ve figürin parçası bulunmuştur. (Prof.Dr. Nezahat Baydur - Tarsus- Dönüktaş Kazısı -1991 – XIV. Kazı Sonuçları Toplantısı Cilt.2 –Ankara -1992)

1992 Yılı Kazı Sonuçları: Bu dönem kazıları bile birlikte 1982 yılından beri devam eden kazılar sonlandırılmıştır. Yine ele geçen küçük buluntular ve geçen yıllardan bulunan diğer küçük buluntular tümlenmiş, tümlenemeyenler buluntu bulunmayan bir çukura konularak üstü kapatılmıştır. (Prof.Dr. Nezahat Baydur - Tarsus- Dönüktaş Kazısı -1992 – XV. Kazı Sonuçları Toplantısı Cilt.2 –Ankara -1993)

Sonuç: Kazı Sonuçlarında bu tapınak kompleksinin etrafında yapılması düşünülen düzenleme çalışmaları önerilmiştir. Bu öneriler kapsamında Tarsus ve ülkemiz turizmine bu az bilinen harabenin kazandırılması gerekmektedir. Nice değerimiz gibi bu alanın da ülkemizin nadide ve az görülen bir değeri olduğunun bilincinde olmalıyız.


Taylan Köken