Arkeo Denemeler: AİOLİS

AİOLİS etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster

20 Mart 2020 Cuma

Bağyüzü Köyü Tekil Buluntuları / BALIKESİR / AİOLİS / Ayvalık – Bağyüzü Köyü

Buluntu Yeri: Balıkesir İli, Ayvalık İlçesinin, Bağyüzü Mahallesi (Köyü) içine dağılmış durumdadır.

Jandarma Karakolu

Granit Sunak(?)

Karakol Bahçesinde Bir Parça

Bağyüzü Köy ve Buluntu Bilgileri: Antik dönemde Adramytteion Kolpos (Edremit Körfezi) bölgesinde iki önemli ve hakim kent vardı. Adramytteion ve Pergamon kentleri. Bu iki şehir arasında iki karayolu ile bağlantı kurulmaktaydı. Deniz tarafındaki yol Atarneus kentinin ve ovasının önünden geçip, Ayazmend tarafında Gryllios (Madra) Çayını geçip, Pyrrha Burnuna sapmadan Adramytteion’a varmaktaydı. Bu güzergâh denize yakın olduğu için daha az korunaklıydı.

Roman Dönemi Lahit Kapağı

Roman Dönemi Lahit Kapağı

Diğer güzergâh ise içeride Madra Dağlarının arasındaki ovalardan ve geçitlerden devam ederek günümüzde Kozak Yolu dediğimiz güzergâhı takip ederek iki şehir arasında bağlantıyı kuruyordu. Bu yol üzerinde yolu koruyan, gözetleyen birçok küçük kale inşa edilmişti. Perperene Antik KentiKozak yolunun en önemli yerleşimiydi. Diğer alanlar daha küçüktü.

Granit Sütun Parçası

Cami Önündeki Çınar

Granit Sütun Parçaları

Granit Sütun Parçası

Bağyüzü Köyü, Ayvalık’ın en uzak ve en büyük köyüdür. Ayvalık, Balıkesir Koruma Kurulu oluşana kadar Bursa’ya bağlıydı. Bursa Koruma Kurulunun 2013 yılında Edremit’te yaptığı son toplantıyla Bağyüzü köyünde bulunan üç arkeolojik SİT alanının sınırlarını kesinleştirmiştir. Bağyüzü Köyünde hepsi 1. Derece Arkeolojik SİT Alanı olarak tescillenmiş olan yerleşimler, Karamanlı Avlu, Bakacak Tepe ve Kocaavlu Bağları adındadır. Bu yerleşimler hakkında detaylı bilgiler verilmemiştir ancak köy içine dağılan tekil buluntulara göre bu SİT'lerin Roma Döneminde iskân gördüğünü kabul edebiliriz.

Granit Sütun Parçası

Granit Parçaları

Granit Sütun Parçası

Granit ve Sarımsak Taşından Parçalar

Granit Sütun Parçası

Bağyüzü Köyünde dağılmış olarak bol miktarda granit malzeme dikkat çekicidir. Granit malzeme Madra Dağlarının, Kozak Yaylasının malzemesidir ve her noktada bolca bulunmaktadır. Köyün içindeki cami ve kahvehanelerin bahçelerindeki sütunlar ve yapı malzemeleri, eski jandarma karakol binasının önünde bulunan bir sunak taşı ve arka bahçesindeki sandık tipi lahit kapağı buraya taşınmış olmalıdır. Daha önce Şeytan Sofrası yazımızda bahsedilen tekil buluntuların Bağyüzü Köyünden buraya taşındığını belirtelim.

Granit Sütun Parçası

Granit Sütun Parçaları

Kaynak: Taylan Köken – Ayvalık ve Çevresi Antik Yerleşimleri - Ayvalık Belediyesi, Ayda Bir Ayvalık Dergisi – Sayı:42 2018

Taylan Köken

19 Mart 2020 Perşembe

Kerem Köy Tekil Buluntuları / BALIKESİR / AİOLİS / Gömeç – Kerem Köy

Buluntu Yeri: Balıkesir İli, Gömeç İlçesinin Kerem Mahallesi (Köyü) içindedir.

Kerem Köy ve Buluntu Bilgileri: Koryphantis antik yerleşimi Kerem Köy yakınına lokalize edilmektedir. Prof. Dr. Engin Beksaç hocamız tarafından1996-1998 yılları arasında bölgemizde yapılan yüzey araştırmaları esnasında tespit edilen Koryphantis günümüzde Kerem Köyün Gömeç tarafındaki zeytinlikler arasında kalan bir dere yatağının yanındadır. Bu alandan günümüze keramik kırıntılarından başka bir şey ulaşamamıştır.

Çeşme

Strabon’un Geographika kitabından bir bölüm Ayvalık çevresindeki yerleşimleri bize şu cümlelerle aktarıyor: Astyra'nın(Güre) hemen yakınında Atinalılar tarafından kolonize edilmiş, hem bir limanı hem de bir deniz üssü bulunan Adramyttion kenti (Burhaniye-Ören) vardır. Pyrrha Burnu'nun(Karaağaç-Bozburun) ve körfezin dışında terkedilmiş Kisthene kenti(Kız Çiftliği Höyük-Gömeç) bulunur. Bunun yukarısında, daha içerlerde bakır madeni, Perperene,(Bergama-Kozak-Aşağıbey Köyü) Trarion(Bergama-Kozak-Yukarıbey Köyü) ve bu ikisi gibi diğer yerleşimler de vardır. Kıyının bundan sonraki uzantısında Mitylene'lilerin(Midilli) köylerine, yani Koryphantis ve Herakleia'ya gelinir; bundan sonra Attea ve sonra Atarneus(Dikili-Ağıltepe) ve Pitane(Çandarlı) ve Kaikos Irmağı'nın(Bakırçay) döküldüğü yer gelir ve burada Elaitikos Körfezi'ne(Çandarlı Körfezi) ulaşmış oluruz. Irmağın diğer tarafında, Elaia(Bergama-Kazıkbağları) ve Kanai'ya(Dikili-Bademli Köyü-Killik Koyu) kadar körfezin geri kalan kısmı uzanır.

Çeşme

Çeşme

Çeşme

Kisthene/Pasanda/Trikopis veya Kızçiftliği Höyük Gömeç’in altında Kuzulu Çayı’nın denize kavuştuğu yerin yanında yer almaktadır. 2007 yılında çıkan bir yangınla iyice tahrip olan çiftlik binası Trikopis’e ait yazlıktır. Trikopis’in kışlık eviyse eskiden Ayvalık Kız Meslek Lisesi olarak kullanılan ve şu an atıl durumda olan binadır. Kalkolitik Çağdan Osmanlı Dönemine kadar ikamet gören höyük antik kaynaklar göre önce Pasada/Pasanda daha sonra Kisthene ve son olarak da Kızçiftliği olarak anılmıştır. Höyük üzerinde bulunan Troya VI-VII dönemine ait keramikler Ege Kıyılarında kazılan höyüklerle benzer malzemeler vermektedir. Kuzey Ege arkeolojisi için önemli olan bu höyük tescillenmeden önce iki kooperatifin villalarıyla çevrilmiş, açılan yollar ve tarlalarla tahrip edilmiştir. Son bakiyelerse ancak 1998 yılında 1. derece Arkeolojik Sit Alanı olarak tescil edilmiştir.

Sütun Parçası

Herakleia ve Koryphantis Midilli Adası’ndan bölgeye geçerek kolonize edilmiş olan iki küçük köydür. Engin Hocamız Herakleia’nın son kırıntılarını 1998 senesinde Çakalya Burnu’nda tespit edecektir. Bu alanı keşfettiğinde Herakleia çoktan yazlık sitelerin altında kalmıştı. Site aralarında ve yer yer boşluk alanlarda yüzeyde gözlenen keramik kırıntıları burayla ilgili değerli bilgiler vermekteydi. Ege Adaları’na özgü Bronz Çağı fincan parçası, Aiol keramikleri ve Roma Dönemi kırıntılar Strabon’un düşüncesini haklı çıkaran bulgulardır. Koryphantis ise günümüzde Keremköy’ün içlerinde zeytinlikler arasında kalmış olan hemen hemen bulunması çok zor bir yerleşimdir. Yine burada toplanan bol miktardaki Roma Dönemi keramiği bu alanın da çok uzun yıllar iskân gördüğünün delilidir.

Kerem köy içinde çeşme yapımında ve bazı evlerin temellerinde rastlamış olduğumuz granit düz malzemeler ve yine köy içinde kalan granit sütun tamburu bölgede bolca görülen Madra granitinden imal edilmiş malzemelerdir. Bu malzemenin birçok benzerine Gömeç ve Ayvalık’taki yerleşimlerde ve sitlerde rastlamaktayız.

Kaynak: Taylan Köken – Ayvalık ve Çevresi Antik Yerleşimleri - Ayvalık Belediyesi, Ayda Bir Ayvalık Dergisi – Sayı:42 2018

Taylan Köken

21 Şubat 2019 Perşembe

Dombay Höyük / İZMİR / AİOLİS / Dikili – Salihler Köyü

Dombay Höyüğün Yeri: İzmir İli, Dikili İlçesi, Salihler Mahallesi (Köyü) Karamürsel Mevkiindedir. Salihleraltı’nda deniz kıyısına çok yakın konumdadır. Osmanlı’nın son döneminden beri varlığını sürdüren Dombay Çiftlik bu höyüğün üzerinde bulunduğundan bu adı kullanmayı uygun gördük.

Dombay Çiftliği Ana Bina

Höyüğün Orta Noktası

Çiftlik Binaları

Höyük Bilgileri: Bölgede bulunan İlk Tunç Çağı höyüklerine göre bugüne kadar gözden kaçan ve keşfedilmemiş bir höyüktür. 19. yüzyılda üzerinde kurulan çiftlik binasından (Dombay Çiftlik) dolayı bugüne kadar keşfedilmediğini düşünüyoruz.

Höyük Salihleraltı’na kurulan yazlık sitelerle çepeçevre sarılmış durumdadır. Höyük etekleri tatil siteleri tarafından tıraşlandığı gibi moloz atıklarıyla bir hayli kirlenmiş durumdadır. Denize olan uzaklığı 1 km., denizden yüksekliği 7 m., çapıysa 150 m. kadardır. Höyüğün hemen yanında batı yönünde bulunan dere, denize kavuştuğu noktada genişleyerek bir gölet oluşturmuştur. 19. yüzyıl sonlarında veya 20. yüzyılın başlarında bölgede kurulan birçok çiftlik gibi bu arazi üzerinde de Dombay Çiftliği kurulmuştur. Dombay “manda” demektir. Bu göletin uygun yapısından dolayı çiftlikte manda yetiştirildiğini ve çiftliğinin adının buradan geldiğini düşünüyoruz.

Höyüğün Ortasına Yığılan Molozlar

Dombay Çiftlik Ana Bina

Dombay Höyük

Dombay Höyük, Körfez ve Batı Anadolu arkeolojisinde örneklerine birçok noktada rastlamış olduğumuz İlk Tunç Çağında yerleşim görmüştür. Ortaya çıkarılan diğer seramik parçalarına göre Helenistik ve Roma Döneminde de iskân gören bir höyüktür. Son kullanımındaysa Geç Osmanlı Döneminde çiftlik olarak kullanılmıştır.

Müze Açmaları

Salihler köyü arazisi içinde bulunan ve sahil kısmında yer alan bu SİT bölgede hızla gelişen yazlık sitelerinin baskısıyla tıraşlanınca ortaya çıktığını düşünüyoruz. İzmir Arkeolojisi Müzesi ekiplerince 2006 yılında höyük üzerinde yapılan sondaj kazılarında prehistorik döneme ait seramik kırıntılarına rastlanmış ve alınan kararla Salihler Mahallesi Karamürsel Mevkii 1. Derece Arkeolojik SİT Alanı olarak tescil edilmiştir.

2014 yılında İzmir Koruma Kurulu tarafından yapılan detaylı çalışmalarla höyük ve çevresi 1. ve 3. Derece Arkeolojik SİT Alanı olarak genişletilerek tescillenmiştir.

Kaynak: Bilgiler www.korumakurullari.gov.tr ‘de yayınlanan tescil belgesinden aktarılmıştır.

Taylan Köken