Arkeo Denemeler: Ayvalık

Ayvalık etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster

20 Mart 2020 Cuma

Bağyüzü Köyü Tekil Buluntuları / BALIKESİR / AİOLİS / Ayvalık – Bağyüzü Köyü

Buluntu Yeri: Balıkesir İli, Ayvalık İlçesinin, Bağyüzü Mahallesi (Köyü) içine dağılmış durumdadır.

Jandarma Karakolu

Granit Sunak(?)

Karakol Bahçesinde Bir Parça

Bağyüzü Köy ve Buluntu Bilgileri: Antik dönemde Adramytteion Kolpos (Edremit Körfezi) bölgesinde iki önemli ve hakim kent vardı. Adramytteion ve Pergamon kentleri. Bu iki şehir arasında iki karayolu ile bağlantı kurulmaktaydı. Deniz tarafındaki yol Atarneus kentinin ve ovasının önünden geçip, Ayazmend tarafında Gryllios (Madra) Çayını geçip, Pyrrha Burnuna sapmadan Adramytteion’a varmaktaydı. Bu güzergâh denize yakın olduğu için daha az korunaklıydı.

Roman Dönemi Lahit Kapağı

Roman Dönemi Lahit Kapağı

Diğer güzergâh ise içeride Madra Dağlarının arasındaki ovalardan ve geçitlerden devam ederek günümüzde Kozak Yolu dediğimiz güzergâhı takip ederek iki şehir arasında bağlantıyı kuruyordu. Bu yol üzerinde yolu koruyan, gözetleyen birçok küçük kale inşa edilmişti. Perperene Antik KentiKozak yolunun en önemli yerleşimiydi. Diğer alanlar daha küçüktü.

Granit Sütun Parçası

Cami Önündeki Çınar

Granit Sütun Parçaları

Granit Sütun Parçası

Bağyüzü Köyü, Ayvalık’ın en uzak ve en büyük köyüdür. Ayvalık, Balıkesir Koruma Kurulu oluşana kadar Bursa’ya bağlıydı. Bursa Koruma Kurulunun 2013 yılında Edremit’te yaptığı son toplantıyla Bağyüzü köyünde bulunan üç arkeolojik SİT alanının sınırlarını kesinleştirmiştir. Bağyüzü Köyünde hepsi 1. Derece Arkeolojik SİT Alanı olarak tescillenmiş olan yerleşimler, Karamanlı Avlu, Bakacak Tepe ve Kocaavlu Bağları adındadır. Bu yerleşimler hakkında detaylı bilgiler verilmemiştir ancak köy içine dağılan tekil buluntulara göre bu SİT'lerin Roma Döneminde iskân gördüğünü kabul edebiliriz.

Granit Sütun Parçası

Granit Parçaları

Granit Sütun Parçası

Granit ve Sarımsak Taşından Parçalar

Granit Sütun Parçası

Bağyüzü Köyünde dağılmış olarak bol miktarda granit malzeme dikkat çekicidir. Granit malzeme Madra Dağlarının, Kozak Yaylasının malzemesidir ve her noktada bolca bulunmaktadır. Köyün içindeki cami ve kahvehanelerin bahçelerindeki sütunlar ve yapı malzemeleri, eski jandarma karakol binasının önünde bulunan bir sunak taşı ve arka bahçesindeki sandık tipi lahit kapağı buraya taşınmış olmalıdır. Daha önce Şeytan Sofrası yazımızda bahsedilen tekil buluntuların Bağyüzü Köyünden buraya taşındığını belirtelim.

Granit Sütun Parçası

Granit Sütun Parçaları

Kaynak: Taylan Köken – Ayvalık ve Çevresi Antik Yerleşimleri - Ayvalık Belediyesi, Ayda Bir Ayvalık Dergisi – Sayı:42 2018

Taylan Köken

18 Mart 2020 Çarşamba

Agios Georgios Gümüşlü Şapeli / BALIKESİR / AİOLİS / Ayvalık – Gümüşlü Sahili

Şapelin Yeri: Balıkesir İli, Ayvalık İlçesinin Gömeç sınırında bulunan Gümüşlü sahilindedir. Psarros’un Ayvalık kitabında Gümüşlü şapelinin yeri olarak Çiçek adasının batı ucu gösterilmektedir. Adada bir şapel olsa dahi Gümüşlü sahilinde bulunan yapılar bütününde bir şapelin bulunduğunu düşünüyoruz.

Sağda şapel ve bugün olmayan bir bina

Önde şapel ve arkada Gümüşlü Pirina Fabrikası

Şapel Bilgileri: Eski Gümüşlü pirina fabrikasında doğan ve ailesiyle birlikte uzun yıllar bu fabrikada yaşayan, Ayvalıklı büyüğümüz Yakup İçten’in anlatımına göre Çiçek adasının karşısında bulunan binalar topluluğunun yola yakın ucunda bir şapel bulunmaktadır. Bu şapelin Gümüşlü Agios Georgios şapeli olduğunu sanıyoruz. Kapsamlı Ayvalık kitabıyla önemli bir kaynak olan Dimitrios E. Psarros kitabındaki bilgileri Karaiskaki’den aktarmaktadır: Çiçek adasının sahibinin Orfanou ailesi olduğunu belirtiyor. Belediye Başkanlığı binasının yanında bulunan Orfanos’nun Kafesi de bu aileye ait olmalı.

Şapel

Şapel Apsis?

Gümüşlü sahilindeki rüzgârı bitmeyen bu alan Kite Surf alanı olarak uluslararası üne sahip bir noktadır. Bu bölgedeki binalar bir zamanlar farklı fonksiyonlara sahipti. Bu alanda karakol, gümrük binası ve fabrika(lar) bulunuyordu. Yola yakın alanda tuğladan inşa edilmiş ve daha sonra fabrika olarak kullanıldığını düşündüğümüz binaya eklendiğini ve bir parçası olarak kullanıldığını düşünüyoruz. Şapel olarak düşündüğümüz binanın yönü doğu-batı ekseninde olması sebebiyle ve betonarme eklemelerle değişim geçirmesine rağmen diğer büyük binadan farklı bir yapıyı koruması düşüncelerimizi desteklemektedir.

Şapelin Bozulmuş İçi

Şapel ve Yapılar Bütünü

Gümrük?

Fabrika

Şapel inşaatının temelinde yöresel Kireç ve Sarımsak taşı, üst kısımlarda ise tuğla kullanılmıştır. Şapel ilk yapımına göre genişletilmiş olabilir. Tuğla kullanımına göre şapelin son hali 1890 sonrası yapılmış olabilir. 1940’lı yıllardan kalma fotoğraflara göre çatıda alaturka kiremit kullanıldığı görülmektedir. Şapelin son döneminde ilave yapılırken apsis bölümü tıraşlanmış olabilir.

Karakol Binası

Fabrikalar Bütünü

Düzenlenmiş Sahil

İskele

Kaynak: Dimitrios E. Psarros / Ayvalık / Atina Ulusal Bankası Yayını -2017 İki eski fotoğraf Yakup İçten arşividir.

Taylan Köken

7 Şubat 2016 Pazar

Gönül Yolu / AİOLİS / BALIKESİR / Ayvalık

Gönül Yolu: Ayvalık’la Lale Adası arasındaki sığlık Osmanlı Rumları tarafından taş döşenerek ancak bir arabanın geçebileceği kadar bir yol oluşturulur. Açık denizle körfez arasındaki su akışını sağlamak için yolun bir kısmına yine taştan bir köprü yapılır.

Günümüzde Gönül Yolu / Sevgi Yolu / Bariyer / Eleniko Kaldırımı olarak anılan bağlantı yolu Osmanlı haritalarında Taş Köprü olarak geçmektedir. Gönül Yolu Osmanlı Döneminde Rum vatandaşlarımız tarafından 1817 yılında inşa edilmiştir. Benzer ada geçişleri Cunda-Büyük Maden adaları, Büyük Maden-Küçük Maden adaları ve Çiçek Adası ile Gümüşlü sahili arasında da bulunmaktaydı.

Gönül Yolu'nun eski hali

Kaynakça: Ahmet Yorulmaz –Ayvalık’ı Gezerken –Geylan Kitabevi / Muvaffak Elmacı

Taylan Köken

22 Mart 2013 Cuma

Altınova Mezarlığı / BALIKESİR / AİOLİS –Ayvalık -Altınova

Altınova Mezarlığının Yeri: Balıkesir İli, Ayvalık İlçesi, Altınova Beldesi girişinde tarihi mezar taşlarının olduğu mezarlık vardır. Mezarlık üç parsel olarak İzmir-Çanakkale Karayolunun hemen kenarındadır.

Altınova Mezarlığı Uydu Görüntüsü

Altınova Mezarlığı Girişi

Altınova Mezarlığı

Altınova Mezarlığı Duvarları

Altınova Mezarlığı

Altınova Mezarlığı Duvarı

Altınova Kısa Tarihçesi: Altınova beldesi eski bir Osmanlı yerleşimidir. Altınova’da bulunan eski yerleşimleri daha önce maddeler halinde yayınlamıştık. Bu yerleşimleri kısaca anımsarsak: İlk Tunç Çağından kalma Yeni Yeldeğirmeni Tepe Höyük, yine Dikili-Altınova sınırında bulunan ve Prof. Dr. İsmail Kılıç Kökten tarafından sondaj kazısı yapılan Höyücektepe (Kaymaktepe) Höyük de İlk Tuç Çağı malzemesi vermektedir. Altınova’nın hemen arkasında yer alan Eski KaynakNekropolü ve Körtükaya Yerleşimi bu iki höyükten daha erken dönemlere ait bol miktarda malzeme vermektedir. Yine Höyücektepe Höyük ile alakalı bir Aiol yerleşimi olan Dikili Bahçeli köyündeki Pandırtepe Yerleşimi de önemli malzeme ve bilgiler vermektedir.

Bu yerleşimlerin hiç birinde detaylı kazı çalışması yapılmadığı için tam tarih kestirilemese de, yapılan yüzey araştırmaları ışığında Altınova tarihinin başlangıcını MÖ.3000 ila 2000’li yıllar arasına gitmektedir.

Osmanlı Mezar Taşı

Beş Yatırlar Türbesi

Beş Yatırlar Türbesi Sütun

Altınova’nın adı Osmanlı Döneminde Ayazmend / Ayazmant olarak geçmektedir. Bu isim değişik rivayetlere rağmen Ayazma’dan (Kutsal Su) gelmektedir. Bugün tamamen yok olmuş durumda bulunan iki adet kilise Bizans Döneminde burada yaşayan Rum halka hizmet vermekteymiş. Bu iki kiliseden biri Ayvalık yönünden gelirken Altınova’nın girişinde bulunmaktaymış ve Agio Paraskevi adındaymış. Bu kilisenin haçları kaynak suyuna atılıp üzerinden damlayan sular kaplarda biriktirilirmiş sonra papazlar evleri hastalıktan korumak için bu sudan serperlermiş. Papazlar bu suyu dağıtırlarken “Ayazmant Suyu, Ayazmant Suyu” diye seslenerek dolaşırlar ve suyu serptikleri evlerden bahşiş alırlarmış. İşte Ayazmant veya Ayazmend adı bu sudan gelmektedir. Burada yaşayan Türkler ise Ayazmend Türkleri olarak anılmaktadır.

Sütun Parçası

Altınova 16. yüzyılda Karesi Sancağının ikinci önemli kentidir. 17. yüzyılda Altınova gelişimini sürdürmüş ekonomik, siyasi ve sosyal anlamda önemli bir yerleşim olmuştur. 19. yüzyılın başına kadar önemini sürdüren kent 1. Dünya Savaşının ardından eski önemini kaybetmiş, ticari yolların değişimiyle birlikte küçülmüş ve Ayvalık ilçesine bağlanmıştır. Ayazmend’i ziyaret eden Mustafa Kemal Atatürk buranın adını Altınova olarak önermiş ve o tarihten sonra adı değişmiştir.

Tekke Temeli

Tekke Etrafında Keramik Parçası

Tekke Etrafında Devşirme Malzeme

Devşirme Malzemeden Çeşme

Devşirme Malzeme

Mezarlık Yanındaki Eski Bina

Altınova Mezarlığı Kalıntıları: Bu geç dönem Osmanlı Mezarlığı günümüzde de mezar yeri olarak kullanıldığından dolayı değerli mezar taşları sağda solda özensizce kullanılmıştır. Mezarlık içinde bulunan Beş Yatırlar Türbesi halk tarafından Kümbet olarak anılmaktadır. Bu türbenin hemen arkasında küçük bir tepe oluşturan ve temel kalıntıları görülen bina Osmanlı Döneminden kalma bir tekkenin kalıntıları olduğu düşünülmektedir.

Altınova Mezarlığında bol miktarda bulunan sütun kaideleri, mimari parçalar ise Bizans Döneminden kalmadır.

Kaynakça: www.balikesiraltinova.bel.tr / Sayın Prof. Dr. Engin Beksaç ile yapılan şahsi yazışmalar.

Taylan Köken